ในอดีตเราที่เฝ้าเพียรอ้อนวอนขอ..คือการเปลี่ยนภาระหน้าที่ จากการนั่งรับฟังปัญหาของผู้คนที่ท่านหวังนำพา"กลับบ้าน " มาเป็นการนำพามวลมิตรสร้างบุญบารมี

          โดยตั้งจิตคิดอธิษฐานอย่างเดียวว่า ขอให้ได้พบพระอริยเจ้าผู้ทรงคุณที่จะเป็นครูบาอาจารย์สั่งสอน และขอให้เรามีเพียงหน้าที่ได้นำพาทุกคนเข้าวัดสร้างเสนาสนะได้พบพระอริยเจ้าได้เจ้ากราบพระอริยสงฆ์ผู้ทรงคุณที่จะเป็นพ่อแม่ครูบาอาจารย์ของเราอย่างแท้จริงดังกล่าว ขอแค่ได้ "นำพา" ที่เหลือคือการได้ "พึ่งพาอาศัย" ปัญญาบารมีของพระสงฆ์ท่านช่วยอบรมสั่งสอนบอกทางแก่มิตร

          นั่นคือเหตุผลหนึ่งที่เราใช้เป็นข้ออธิษฐานจิตเป็นปฐมในการตั้งเครื่องบวงสรวงในคราเริ่มการสร้างวัดป่าชนะสงคราม

         "ขอให้มีพระอริยเจ้าบังเกิดขึ้นในวัดที่ข้าพระพุทธเจ้าเป็นหัวเรี่ยวหัวแรงสร้างนี้เถิด"

          ฤาเป็นเพราะสิ่งนี่หรือไม่ ก็ยากคาดเดา หากเพราะเมื่อมีพระภิกษุมารักษาการณ์ก็มีอันประสบเหตุเพทภัยจนต้องอาศัยอยู่ไม่ได้ตลอดเวลา เนิ่นนานพอควรกับการรอคอยจนได้พบได้กราบหลวงปู่คราแรก และกราบเรียนนิมนต์ท่าน ทว่าท่านปฏิเสธด้วยน้ำเสียงและถ้อยคำที่เมตตา

         " ปู่ว่ายังไม่ถึงเวลานะ ปู่คงจะยังไม่ไปหรอก"

         แม้ท่านจะไม่รับปาก หากเราได้นำความคิดไปกราบเรียนหลวงปู่เสน ปัญญาธโร เอาไว้ตามที่คิดหวัง

          จนกาลผ่านพ้นนานพอควร วันที่วาดหวังแล้วสมหวังก็มาถึง ในเวลาที่วันใกล้เข้าพรรษาอย่างมาก เมื่อหลวงปู่เสน ติดต่อมาบอกให้เรารีบขึ้นไปวัดป่าหนองแซงเพื่อนิมนต์หลวงปู่ พรม พรหมโขโต ท่านเพิ่งจะกลับจากธุดงก์และกำลังจะไปจำพรรษาที่อื่นในอีกไม่กี่วันนี้แล้ว

         จำได้ว่า เราแทบไม่รีรอแม้นาที รีบจัดเสื้อผ้าลงกระเป๋า ขึ้นรถขับห้อตะบึงไปบนเส้นทางกว่าหกร้อยกิโลเมตร และไม่ลืมที่จะจัดดอกไม้ธูปเทียนเตรียมไว้สำหรับกราบนิมนต์ท่านล่วงหน่้า

         รุ่งเข้าหลังภัตกิจ หลวงปู่เสนเอ่ยคำนิมนต์บอกให้หลวงปู่นั่งบนอาสนะรอบนศาลาก่อน แล้วบอกให้เราเจ้ากราบอาราธนานิมนต์ท่านด้วยตัวเอง

          เรากราบลงพร้อมส่งพานดอกไม้ธูปเทียน แต่ท่านยังไม่รับ แต่เอ่ยถามขึ้นเบาๆ "ทำไมเธอจึงนิมนต์ปู่?"        

          ไม่ยากต่อการหาคำตอบ เพราะได้ผ่านการขบคิดพิจารณามานานแสนนาน เราเล่าถึงปัญหาตลอดจนคำอธิษฐานขอให้มีพระอริยเจ้ากำเนิดขึ้นในวัดป่าชนะสงครามที่กำลังสร้างจะแล้วเสร็จในอีกไม่นานข้างหน้าถวายให้หลวงปู่ฟังอย่างไม่อำพราง สุดท้ายเราย้ำคำ

         "วันนี้ลูกไม่เห็นว่าจะมีใคร นอกจากหลวงปู่เท่านั้น ขอหลวงปูเมตตาด้วยครับ"

         ขณะที่เราตอบท่าน ได้เห็นชัดเจนถึงรอยรื้นที่ฉาบทอในดวงตาของท่านเล็กน้อยก่อนหายไป

         หลวงปู่นิ่งไปนับอึดใจ สุดท้ายท้ายจึงยื่นมือทั้งสองข้างออกมาขณะที่เรารีบยกพานดอกไม้ธูปเทียนวางลงบนมือท่าน ซึ่งท่านได้กล่าวอีกประโยคข้าชัด

          " ปู่รับนิมนต์เธอ แต่มีข้อแม้ว่า จะอยู่แค่พรรษาเดียวก่อน ถ้าเกิดปู่จะไปจากวัดวันไหนห้ามขัดขวาง และถ้าไม่พอใจปู่ห้ามขับไล่แค่บอกชาวบ้านไม่ให้ใส่บาตรปู่ก็ไปแล้ว"

         จำได้ว่าเวลาค่อยๆผ่านไปจนสามพรรษา ทุกครั้งท่านจะบอกเราเองโดยไม่ต้องเอ่ยถาม "ปู่อยู่ต่ออีกพรรษานะ "

          จนวันออกพรรษาที่สาม เราขับรถขึ้นวัด มุ่งตรงไปที่กุฏิของหลวงปู่ ท่านกำลังหันหลังยืนตากสบงที่ระเบียงหน้ากุฏิ เราก้มกราบขณะท่านหันกลับมามองและเราเงยหน้าขึ้นพอดี ท่านยิ้มกว้าง เอ่ยคำ.. "อ้าวมาแล้วหรือ?"

          ต้องบอกว่าเราแทบตะลึงงันในภาพที่เห็น ต้องบอกว่าเราเห็นใบหน้าของท่านสว่างใสอิ่มเอิบมีประกายเหมือนแสงออร่าแผ่ออกมาอย่างชัดเจนอย่างไม่เคยเป็นมาก่อน

          จากนั้นท่านก็เอ่ยวาจาด้วยรอยยิ้ม ''ปู่มีเรื่องจะบอกเธอ "

          เราน้อมหูฟัง ขณะท่านเน้นคำ..ช้าๆชัดเจน

         " ปู่จะบอกว่า.. การพิจารณาการทำอะไรตามโลกนั้นไม่มีวันจบสิ้นได้เลย แต่การปฏิบัติตามธรรมที่พระพุทธเจ้าท่านสอนนั้น ปู่รับรองว่ามีวันจบสิ้นได้แน่นอน "

          เรากราบหลวงปู่ลงด้วยอาการน้ำตาคลอ เพราะทั้งภาพที่เห็นทั้งเสียงที่ได้ยินได้ฟังมันสะท้านเสทือนให้หัวใจอย่างรุนแรง กราบในขณะที่เปล่งคำสาธุการกึกก้องอยู่ในใจ

          จากนั้นอีกหลายคราที่ท่านเอ่ยแต่กาลที่ได้สนทนากับท่านโดยลำพัง..นั่นคือท่านนั้นได้พ้นสมมติไปแล้ว เช่น.. วันนี้ปู่ไม่ฉันในบาตรก็ได้นะ แต่ปู่ไม่ทำหรอกเพราะจะทำให้พระลูกพระหลานทำตามอย่างแล้วจะเกิดโทษ

         หลังจากนั้นไม่นาน.. วันหนึ่งท่านได้เอ่ยคำกับเราว่า..

         "ปู่ไม่ไปไหนแล้วนะ ปู่จะฝากกายสังขารในมือเธอ ปู่จะทิ้งร่างวางขันธ์ไว้ที่นี่นะ"

         วันนี้.. หลวงปู่ได้ทิ้งร่างวางขันธ์แล้ว และท่านทำอย่างที่ได้ลั่นวาจากับเราทุกประการ ท่านช่วยเป็นเนื้อนาบุญในทานทั้งปวง ท่านเคยปรารภเรื่องความรู้รักสามัคคีของชาวเราที่จะชนะทุกอุปสรรค ท่านเมตตาอบรมแก่มวลมิตรให้เราตามที่ได้ตั้งจิตอธิษฐานวอนขอเสมอมา ตราบถึงวาระสุดท้ายของท่านอย่างไม่มีคำว่าบกพร่อง

         ที่เหลือคือเราทั้งหลายนั่นแหละ ควรถามตัวเอง..

         "ได้ทำตามธรรมที่ท่านพร่ำสอนมานานสิบกว่าปีนั้นแล้วหรือยัง? "

กราบหลวงปู่ด้วยรักและเคารพยิ่ง
#ภูเตศวร
........

          หลวงปู่บัว สิริบุญโณ เข้าสู่เพศบรรชิตเมื่ออายุท่านมากแล้ว หลวงปู่บัว เป็นพระเถระที่หลวงปู่มั่น ภูริทัตโต ยกย่องว่าเป็นพระที่นั่งปฏิบัติสมาธิได้ยาวนานยิ่ง กล่าวกันว่าท่านสามารถนั่งกรรมฐานได้เป็นวันเป็นคืน อย่างไม่รู้จักเหน็ดเหนื่อยอ่อนล้า บางครั้งนั่งนาน 7 วัน 7 คืนก็มี

          การอุปสมบทของหลวงปู่บัว สิริบุญโณ แปลกกว่าพระเถราจารย์รูปอื่นๆ ในสายพระป่ากรรมฐานด้วยกันเป็นอย่างมาก เพราะการก้าวเข้าสู่ร่มกาสาวพัตร์เกิดจากท่านบรรลุธรรมตั้งแต่ยังครองเพศฆราวาส ดังคำยืนยันของหลวงปู่มั่น ผู้เป็นแม่ทัพธรรม และปรมาจารย์แห่งสายวัดป่าว่า

          “ท่านบัว บรรลุธรรมขั้นโสดาบันตั้งแต่เป็นโยม”

          หลวงปู่เสน ปัญญาธโร ศิษย์พระอุปฐากของหลวงปู่บัว เล่าว่า ช่วงที่ยังครองเพศฆราวาส ท่านศรัทธาในพระพุทธศาสนาอย่างยิ่ง แม้ต้องทำงาน และครองเรือนแต่ท่านก็เป็นนักปฏิบัติภาวนา ว่างเว้นจากงานท่านก็นั่งปฏิบัติ แม้ขณะทำงานก็ภาวนาพุทโธอยู่เสมอ เห็นได้จากครั้งหนึ่ง หลังจากพักงานในช่วงสั้นๆ ท่านนั่งภาวนาอยู่ริมคันนา จิตท่านรวมตัวและทรงสมาธิอย่างลึกซึ้ง ดื่มด่ำ ฝนซึ่งบังเอิญตกหนักหลายชั่วโมงขณะนั้น ท่วมถึงที่ท่านนั่ง ท้ายสุดน้ำท่วมถึงเอว ท่านก็ยังไม่รู้สึกตัว จนกระทั่งมีคนมาพบ

          การปฏิบัติภาวนาของท่านต่อเนื่อง จนบรรลุโสดาบัน แต่ท่านก็ยังครองเรือน และดำรงชีวิตเป็นปกติ จนร้อนถึงหลวงปู่มั่น ต้องเอ่ยในที่ชุมนุมสงฆ์ ท้ายสุดหลวงปู่เพ็ง พระลูกชายของหลวงปู่บัว ขอร้องให้ท่านบวช ตามคำแนะนำของหลวงปู่มั่น

          คุณธรรมนี้น่ายกย่อง เพราะผู้สำเร็จธรรมขั้นโสดาปัตติมรรคนั้น เท่ากับได้เข้าสู่กระแสพระนิพพานแล้ว เป็นอริยบุคคลโดยชอบ ดังนั้นถ้าท่านยังเป็นฆราวาสอยู่ จะเป็นการสร้างบาปเวรให้ผู้อื่นโดยไม่รู้ตัว จากการด่าว่าหรือพูดคำหยาบคาย ด้วยรู้เท่าไม่ถึงการณ์การบวชเป็นพระสงฆ์ ผู้คนจะกราบไหว้ไปโดยปริยาย

          หลวงปู่บัวทรงภูมิจิตสูงส่ง มีความมานะอดทนต่อการปฏิบัติธรรมยิ่งยวด การภาวนาของท่านดุเดือด เผ็ดร้อนต่อกิเลสอย่างมาก

          เพราะความเข้มแข็งของจิตเยี่ยงนี้ ทำให้ท่านหักด่านแห่งอาสวะทั้งปวง บรรลุธรรมสูงสุดเข้าสู่อรหันตผล เสร็จสิ้นพรหมจรรย์สู่แดนนิพพานในชาตินี้ จบการเวียนว่ายในภพชาติชั่วนิรันดร์ในวัย 87ปี ณ วัดป่าหนองแซง จ.อุดรธานี เมื่อ พ.ศ. 2518

นามเดิม * เทสก์ เรี่ยวแรง เป็นบุตรของนายอุส่าห์ และนางครั่ง เรี่ยวแรง

เกิด * วันเสาร์ที่ ๒๖ เมษายน พ.ศ. ๒๔๔๕ ตรงกับวันแรม ๔ ค่ำ เดือน ๕ ปีขาล ณ บ้านนาสีดา ตำบลกลางใหญ่ อำเภอบ้านผือ จังหวัดอุดรธานี

นามเดิม ฝั้น สุวรรณรงค์ เป็นบุตรของเจ้าไชยกุมาร(เม้า) และนางนุ้ย สุวรรณรงค์

ท่านเกิดเมื่อ วันอาทิตย์ที่ ๒๐ สิงหาคม พ.ศ. ๒๔๔๒ ตรงกับวันขึ้น ๑๔ ค่ำ เดือน ๙ ปีกุน ณ บ้านม่วงไข่ ตำบลพรรณา อำเภอพรรณานิคม จังหวัดสกลนคร

บรรพชา

ประมาณ พ.ศ. ๒๔๖๑ ตรงกับปีมะเมีย อายุ ๑๙ ปี ที่วัดโพนทอง บ้านบะทอง อำเภอพรรณานิคม จังหวัดสกลนคร มีท่านอาญาครูธรรม เป็นพระอุปัชฌาย์

อุปสมบท

พ.ศ. ๒๔๖๒ อายุ ๒๐ ปี ณ วัดสิทธิบังคม บ้านไฮ่ อำเภอพรรณานิคม จังหวัดสกลนคร โดยมีพระครูป้อง เป็นพระอุปัชฌาย์

ญัตติเป็นพระธรรมยุต

วันที่ ๒๑ พฤษภาคม พ.ศ.๒๔๖๘ ณ วัดโพธิสมภรณ์ อำเภอเมือง จังหวัดอุดรธานี โดยมีพระธรรมเจดีย์ (จูม พนฺธุโล) เป็นพระอุปัชฌาย์ พระรถ เป็นพระกรรมวาจา พระมุก เป็นพระอนุสาวนาจารย์

ชาติกำเนิดและการอุปสมบท

          ท่าน กำเนิดในสกุลแก่นแก้ว บิดาชื่อคำด้วง มารดาชื่อจันทร์ เพีย ( พระยา ) แก่นท้าวเป็นปู่ นับถือพุทธศาสนา เกิดวันพฤหัสบดีเดือนยี่ ปีมะแม ตรงกับวันที่ ๒๐ เดือนมกราคม พ.ศ.๒๔๑๓ ณ บ้านคำบง ตำบลโขงเจียม อำเภอโขงเจียม จังหวัดอุบลราชธานี ( ปัจจุบันคือ บ้านคำบง ต.สงยาง อ.ศรีเชียงใหม่ จ.อุบลราชธานี ) มีพี่น้องร่วมท้องเดียวกัน ๗ คน ท่านเป็นบุตรคนหัวปีท่านเป็นคนร่างเล็ก ผิวขาวแดงแข็งแรงว่องไวสติปัญญาดีมาตั้งแต่กำเนิดฉลาดดี

วัดหนองโพ อ.ตาคลี จ.นครสวรรค์

          พระครูนิวาสธรรมขันธ์ (หลวงพ่อเดิม) นามเดิมชื่อ เดิม นามสกุล ภู่มณี บิดาชื่อ นายเนียม ภู่มณี มารดาชื่อ นางภู่ ภู่มณี ท่านเกิดเมื่อวันที่ ๖ กุมภาพันธ์ ๒๔๐๓ ตรงกับวันพุธ แรม ๑๑ ค่ำ เดือน ๓ ปีวอก จุลศักราช ๑๒๒๒ ที่บ้านหนองโพ ตำบลหนองโพ อำเภอตาคลี จังหวัดนครสวรรค์



อุปสมบท

          ณ พัทธสีมาวัดเขาแก้ว อำเภอพยุหะคีรี จังหวัดนครสวรรค์ เมื่อวันที่ ๓๑ ตุลาคม ๒๔๒๓ ตรงกับวันอาทิตย์ แรม ๑๓ ค่ำ เดือน ๑๑ ปีมะโรง ขณะมีอายุได้ ๒๐ ปี โดยมี

          หลวงพ่อแก้ว วัดอินทาราม (วัดใน) เป็นพระอุปัชฌาย์

          พระครูพยุหานุศาสก์ (หลวงพ่อเงิน) วัดพระปรางค์เหลือง เป็นพระกรรมวาจาจารย์

          หลวงพ่อเทศ วัดสระทะเล เป็นพระอนุสาวนาจารย์ ได้รับฉายาว่า “พุทธสโร”


การศึกษา

          หลังจากอุปสมบทแล้ว หลวงพ่อเดิมได้กลับมาจำพรรษาที่วัดหนองโพ อันเป็นวัดบ้านเกิดเพื่อศึกษาเล่าเรียนพระธรรมวินัยกับ หลวงตาชม ซึ่งเป็นเจ้าอาวาสวัดหนองโพในขณะนั้น แต่เนื่องจากขณะที่ยังเยาว์วัยอยู่หลวงพ่อไม่เคยได้รับการศึกษาเล่าเรียนมาก่อนเลย ท่านจึงต้องใช้ความอุตสาหพยายามเป็นอย่างมาก จนสามารถอ่านออกเขียนได้ และสามารถท่องคัมภีร์ พระวินัยได้ ท่านอยู่ศึกษากับหลวงตาชมเป็นเวลานานถึง ๗ ปี และในขณะเดียวกันท่านศึกษาวิชาคาถาอาคม และปริยัติธรรม กับ อาจารย์พัน ชูพันธ์ ซึ่งเมื่ออาจารย์พันเสียชีวิตแล้ว ท่านก็ได้เดินทางไปเรียนปริยัติธรรมกับหลวงพ่อมี วัดบ้านบน ตำบลม่วงหัก อำเภอพยุหะคีรี เป็นเวลา ๒ ปี แล้วจึงย้ายไปเรียนปริยัติธรรมกับอาจารย์แย้ม ซึ่งเป็นฆราวาสที่วัดสระทะเล จนจบระปริยัติธรรมชั้นสูง และท่านยังได้ไปเรียนวิชาเทศน์สั่งสอน และเทศน์ทำนองกับพระอาจารย์นุ่ม วัดเขาทอง

          ต่อมาหลวงพ่อเดิมท่านได้หันมาศึกษาทางวิปัสสนากรรมฐาน คาถาอาคม การปลุกเสกวัตถุมงคล เครื่องรางของขลัง กับหลวงพ่อเงิน วัดพระปรางค์เหลือง และหลวงพ่อเทศ วัดสระทะเล ขณะเดียวกันก็ยังได้ศึกษาการทำมีดหมอ รวมแล้วท่านใช้เวลาในการศึกษาวิชาการด้านต่างๆเป็นเวลานานถึง ๑๒ ปี

          ในระยะแรกของการอุปสมบท หลวงพ่อเดิมท่านปฏิบัติตนเป็นพระนักเทศน์ ทั้งเทศน์สอนและเทศน์ทำนองเสนาะอยู่หลายปี แต่ต่อมาท่านก็เลิกรับนิมนต์ไปเทศน์ หากขัดไม่ได้ ท่านก็จะให้พระรูปอื่นไปแทนท่าน โดยท่านได้ให้เหตุผลที่ไม่รับนิมนต์ไปเทศน์ว่า “มัวไปสอนคนอื่นมามากแล้ว ไม่เคยได้สอนตัวเองสักที ต้องหันมาสอนตัวเองบ้าง” หนังสือใบลานที่ท่านชอบอ่านอยู่เป็นประจำในยามว่างตั้งแต่หนุ่มจนชราภาพเป็น “คัมภีร์ปริศนาธรรม” สำนวนเก่า มีทั้งปุจฉา วิสัชนาว่าด้วยคำสอนของพระชินสีห์ มี๖๒ลาน และจากที่ท่านเลิกรับกิจนิมนต์ทางเทศน์ท่านก็ได้มานะพยายามศึกษาวิชาวิปัสสนากรรมฐาน และวิชาคาถาอาคม จนมีความรู้ความสามารถเป็นเลิศองค์หนึ่งเลยทีเดียว



เป็นพระนักพัฒนา

          หลวงพ่อเดิมท่านเป็นพระนักพัฒนา และนักก่อสร้าง ท่านจะไม่จอมเป็นผู้อยู่นิ่งเฉย ท่านชอบงานก่อสร้างหรือบูรณะวัดวาอารามทั่วไป วัดไหนมานิมนต์ท่านไปเป็นประธานในการก่อสร้างวัด ท่านจะไม่ขัดข้องเลย ก่อนที่ท่านจะเข้ารับตำแหน่งเจ้าอาวาสวัดหนองโพนั้น สภาพของวัดหนองโพอยู่ในสภาพชำรุดทรุดโทรมมาก เมื่อท่านเข้ามาเป็นเจ้าอาวาสแล้ว ท่านก็เริ่มทำการก่อสร้างปรับปรุงวัดหนองโพเป็นการใหญ่ เช่น สร้างกุฏิ สร้างศาลาการเปรียญ และสร้างพระอุโบสถแล้วเสร็จใน พ.ศ.๒๔๕๘ ครั้นต่อมาท่านก็ยังเห็นความสำคัญของการศึกษา ท่านจึงได้ก่อสร้างโรงเรียนขึ้นที่วัดหนองโพ แล้วเสร็จเมื่อปี ๒๔๘๒ ซึ่งทางราชการได้ตั้งชื่อว่า “โรงเรียนประชาบาลนิวาสานุสรณ์”

          นอกจากวัดหนองโพแล้ว ท่านยังได้ก่อสร้างวัด หรือปฏิสังขรณ์วัดต่างๆเป็นจำนวนมากมาย ที่พอจะนับได้ มีประมาณเกือบ ๓๐ วัด ซึ่งนับว่าเป็นการยากลำบากอย่างยิ่งในสมัยนั้น



หลวงพ่อได้รับสมณศักดิ์

          หลวงพ่อเดิม เมื่อเข้ารับตำแหน่งเจ้าอาวาสวัดหนองโพ ราวปี พ.ศ.๒๔๓๕ ท่านก็ได้เป็นเจ้าอธิการเดิม ตำแหน่งเจ้าอาวาสวัดหนองโพ ครั้นวันที่ ๓๐ ธันวาคม ๒๔๕๗ ซึ่งตรงกับวันเฉลิมพระชนมพรรษาของพระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว (รัชกาลที่๖) ท่านได้รับพระราชทานสมณศักดิ์เป็นพระครูชั้นสัญญาบัตร “พระครูนิวาสธรรมขันธ์) ซึ่งท่านก็มิได้เดินทางไปรับพัดยศด้วยตัวของท่านเอง หากแต่บรรดาลูกศิษย์ของท่านไปรับกันมาถวายท่านเอง โดยทางขบวนรถไฟ และจากสถานีรถไฟบ้านหนองโพ ก็ยังจัดให้มีขบวนแห่แหนพัดยศอย่างยิ่งใหญ่ไปจนถึงวัดหนองโพ

          อำเภอตาคลีในขณะนั้นก็ยังมีฐานะเป็นเพียง กิ่งตาคลี อำเภอพยุหะคีรี วัดหนองโพก็ยังอยู่ในเขตการปกครองของคณะสงฆ์อำเภอพยุหะคีรี เมื่อเจ้าคณะแขวงพยุหะคีรี (เจ้าคณะอำเภอ) ในขณะนั้นได้มรณภาพลง หลวงพ่อเดิมท่านจึงได้รับตำแหน่งเป็นเจ้าคณะแขวงพยุหะคีรีอีกตำแหน่งหนึ่ง ต่อมาปี ๒๔๖๒ ท่านก็ได้รับตราตั้งให้เป็นเจ้าคณะแขวงพยุหะคีรี และได้รับตราตั้งให้เป็นพระอุปัชฌาย์ แม้กระนั้นท่านก็ยังวางเฉยต่อตำแหน่งเหล่านั้น ทั้งยังชอบให้ผู้อื่นเรียกท่านว่า “พระครูเดิม” หรือ “หลวงพ่อเดิม” เช่นเคย



หลวงพ่อชอบสัตว์เลี้ยง

          หลวงพ่อเดิมท่านชอบเลี้ยงสัตว์พาหนะจำพวก ช้าง ม้า วัว เป็นต้น เวลาที่ท่านเดินทางไกล ท่านจะไปโดยใช้วัวเทียมเกวียน หรือช้าง แต่สัตว์เลี้ยงที่หลวงพ่อเดิมท่านชอบและโปรดปรานมากเป็นพิเศษเห็นจะเป็นช้างมากกว่าสัตว์อย่างอื่น หลวงพ่อเดิมท่านมีช้างอยู่หลายเชือก ท่านดูลักษณะช้างเป็น ว่าดีหรือไม่ดี เลี้ยงไว้แล้วจะให้คุณหรือให้โทษ ท่านเคยไปโพนช้างป่ากับพวกควาญช้าง หลวงพ่อเดิมท่านชอบนั่งช้างไปงานบวช ไปงานสร้างวัด ไปต่างบ้านต่างตำบลท่านจะไปด้วยช้างเป็นส่วนมาก



ชอบเล่นแร่แปรธาตุ

          มีอยู่ช่วงระยะเวลาหนึ่ง หลวงพ่อเดิมท่านได้หันมาสนใจวิชาการเล่นแร่แปรธาตุ ซึ่งวิชานี้เป็นวิชาที่อาจารย์ยุคนั้นนิยมกันมาก กรรมวิธีการเล่นแร่แปรธาตุคือจะต้องรู้จักว่านยาชนิดต่างๆ สำหรับทำเป็นน้ำยาขัดใส่โลหะ โลหะชนิดต่างๆ เตาหลอมโลหะ และที่สำคัญคือ สมาธิและพระเวทย์อันศักดิ์สิทธิ์ของผู้ศึกษาวิชา หลวงพ่อเดิมท่านสร้างเตาหลอมขึ้นมาแล้วนำตะกั่วมาใส่เบ้าหลอมให้ละลาย แล้วขัดด้วยน้ำยา สูบไฟจนตะกั่วกลายเป็น เงิน นาก หรือทองคำ มีอยู่วันหนึ่ง ท่านแปรตะกั่วให้กลายเป็นทองคำ มีน้ำหนักประมาณหนึ่งบาท ท่านทดลองทำจนมั่นใจแล้วจึงนำมาให้ลูกศิษย์ของท่านดู ลูกศิษย์ของท่านก็แสดงอาการอยากที่จะได้เป็นเจ้าของ แต่หลวงพ่อเดิมท่านกลับนำมาโยนลงสระน้ำ พร้อมกับทุบทำลายเตาหลอมและเครื่องมือในการเล่นแร่แปรธาตุ แล้วท่านก็นำไปทิ้งลงสระน้ำเช่นกัน

          ท่านพระอาจารย์เสาร์ กนฺตสีโล ถือกำเนิดเมื่อวันจันทร์ เดือนสิบสอง ปีระกา พ.ศ. ๒๔๐๔ (ตามบันทึกของท่านพระครูพิบูลธรรมภาณ วัดภูเขาแก้ว) หรือ วันจันทร์ แรม ๑๔ ค่ำ เดือนยี่ ปีระกา ตรงกับวันที่ ๒ พฤศจิกายน พ.ศ. ๒๔๐๔ (ตามหนังสือที่ระลึกในงานฌาปนกิจศพพระอาจารย์เสาร์ฯ โดย สมเด็จพระมหาวีรวงศ์ สังฆนายก) ที่บ้านข่าโคม (ชื่อเดิม “บ้านท่าโคมคำ”) ต.หนองขอน อ.เมืองอุบลราชธานี (ปัจจุบันคือ ต.ปะอาว อ.เมือง จ.อุบลราชธานี)

          นามเดิมของท่าน ชื่อเสาร์ นามสกุล สมัยนั้นยังไม่มี ภายหลังมีญาติสืบสายกันมาในตระกูล อุปวัน และ พันธ์โสรี

          เป็นบุตรของ พ่อทา และ แม่โม่ (ส่วนพ่อใหญ่คำดี ชารีนะ ชาวบ้านข่าโคม กล่าวไว้ว่า ชื่อบิดาของพระอาจารย์เสาร์นั้นไม่ทราบชื่อ มารดาชื่อแม่บัวศรี)

          ท่านมีพี่น้องรวมกัน ๕ คน ตามลำดับดังนี้

                ๑. ท่านพระอาจารย์เสาร์
                ๒. นางสาวแบ (อยู่เป็นโสดตลอดชีวิต)
                ๓. แม่ดี
                ๔. แม่บุญ
                ๕. พ่อพา อุปวัน


ชีวิตเมื่อวัยเยาว์

          ท่านพระอาจารย์เสาร์ กนฺตสีโล มีรูปร่างสูงใหญ่ หน้าตาผิวพรรณดีมาก สมัยเมื่อยังเป็นเด็ก ท่านมีความพึงพอใจ ศรัทธา เลื่อมใส ในบวรพุทธศาสนาเป็นอย่างสูงยิ่ง กอปรกับนิสัยสนใจใฝ่ศึกษาหาความรู้ของท่าน ดังนั้น เมื่อท่านอายุได้ ๑๒ ปี จึงได้ตัดสินใจเข้าวัด โดยได้ไปฝากตัวเป็นศิษย์วัด เพื่อเตรียมตัวบรรพชาเป็นสามเณร ณ วัดใต้ อ.เมือง จ.อุบลราชธานี


บวชเณร

          พระอาจารย์เสาร์ได้เข้าไปพำนักรับใช้เป็นศิษย์วัดใต้ ตั้งแต่อายุ ๑๒ ปี จวบจนกระทั่งอายุ ๑๕ ปี ใน พ.ศ.๒๔๑๗ ก็ได้บรรพชาเป็นสามเณรโดยสมบูรณ์ ในคณะมหานิกาย

          ด้วยความยึดมั่นแน่วแน่ในพระพุทธศาสนา เมื่อบวชเณรแล้ว ท่านมีความอุตสาหะขยันขันแข็ง พากเพียรเรียนศึกษา หมั่นท่องมนต์บทสวด เรียนมูลกัจจายนะ ศึกษาพระวินัยทั้งห้าคัมภีร์ พระธรรมบท ทศชาติ มงคลทีปนี วิสุทธิมรรค อภิธัมมัตถสังคหะ อีกทั้งอักษรไทยน้อย ไทยใหญ่ “ตัวธรรม” อักษรขอม ก็ล้วนชำนาญการ แตกฉานไปทุกอย่าง


บวชพระ

          หลังจากบรรพชาเป็นสามเณรอยู่ ๕ ปี จวบจนอายุของท่านได้ ๒๐ ปีบริบูรณ์ ครบเกณฑ์ที่จะอุปสมบทเป็นพระภิกษุได้ตามพระวินัยบัญญัติ ในปี พ.ศ. ๒๔๒๒ ท่านก็ได้ตัดสินใจอุปสมบทเป็นพระภิกษุโดยสมบูรณ์ ในคณะมหานิกาย

          ท่านพำนักจำพรรษาอยู่ที่วัดใต้ ในเพศบรรพชิต ปฏิบัติกิจพระพุทธศาสนามาถึง ๑๐ พรรษา ได้เป็น “ญาคู” เป็นครูผู้อบรมหมู่คณะสืบต่อ ซึ่งชาวบ้านเรียกท่านว่า “ญาคูเสาร์”

          ในสมัยที่ท่านบวชได้สิบกว่าพรรษา ณ วัดใต้นี้ เป็นช่วงเวลาที่ท่านมีความคิดอยากจะลาสิกขาเป็นกำลัง ท่านเตรียมสะสมเงินทอง อีกทั้งวัตถุข้าวของเป็นจำนวนมาก บนกุฏิของท่านเต็มไปด้วยสิ่งของเครื่องใช้ มีทั้งผ้าไหม แพรพรรณ ท่านเตรียมตัวที่จะเป็นพ่อค้าวาณิชไปทางน้ำ เพราะท่านมีความชำนาญในการดำรงชีวิตตามลำน้ำตั้งแต่วัยเยาว์ สมัยอยู่ที่บ้านข่าโคม อันเป็นบ้านเกิดนั้น ก็ใช้เส้นทางสัญจรทางลำน้ำเซบาย – ลำน้ำชี - ลำน้ำมูล เป็นสายใยเส้นทางชีวิต

          จากคำบอกเล่าของชาวบ้านข่าโคม ปรากฏว่ามีลุงของท่านทำการค้าประสบผลสำเร็จ มีกิจการเดินเรือใหญ่โต อันเป็นแนวทางแห่งจินตนาการของท่านที่วาดไว้ว่า เมื่อลาสิกขาแล้วจะใช้ชีวิตเป็นพ่อค้า ขายเสื้อผ้า ของกินของใช้เบ็ดเตล็ด บรรทุกเรือล่องไปค้าขายตามลำแม่น้ำชี ลัดเลาะออกแม่น้ำมูลเรื่อยไปจนจรดแม่น้ำโขง – จำปาศักดิ์ – เมืองโขง – สีทันดร ถึงบ้านไหนก็แวะบ้านนั้น ซื้อสินค้าบ้านนี้ไปขายบ้านนั้น เอาของบ้านนั้นไปขาย พอกะว่าค้าขายได้เงินพอสมควรแล้ว จึงจะหวนกลับมาบ้านเกิด สร้างครอบครัว - แต่งงาน ตั้งหลักปักฐาน ทำไร่ทำนา – ค้าขายหาเลี้ยงครอบครัวไปตามวิถีชีวิตของชาวโลกต่อไป

          ในระยะนี้เองเป็นช่วงที่โยมมารดาของพระอาจารย์เสาร์เสียชีวิต ที่บ้านข่าโคม(บ้านเกิดของท่าน) ข่าวนี้ยังความเศร้าสะเทือนใจอย่างใหญ่หลวงมาสู่ท่าน ความคิดฟุ้งซ่าน แผนการทุกอย่าง จำเป็นต้องถูกระงับไว้ ท่านต้องรวบรวมกำลังใจอย่างเต็มที่ แล้วจึงเดินทางไปร่วมทำศพของโยมมารดาที่บ้านเกิด เป็นการแสดงกตัญญูกตเวทิตาคุณต่อมารดาผู้ให้กำเนิดเป็นครั้งสุดท้าย หลังจากเสร็จงานฌาปนกิจศพโยมมารดาแล้ว ท่านก็เดินทางกลับมาพำนักที่วัดใต้เหมือนเดิม

          หลังจากงานปลงศพโยมมารดาของท่าน ทำให้ท่านต้องรวบรวมจิตให้เป็นสมาธิ ปลงธรรมสังเวช แผ่เมตตา อุทิศส่วนกุศลแด่โยมมารดาของท่าน จนกระทั่งในที่สุดความคิดที่จะลาสิกขาก็ค่อยๆ ผ่อนคลาย...เลือนราง...จางหาย...มลายไป...ในที่สุด

          เมื่อพระอาจารย์เสาร์ตัดสินใจได้แน่นอน มั่นคง เด็ดขาว ว่าจะไม่สึกเช่นนั้นแล้ว ท่านมีความสุขสงบใจและมั่นใจในตัวเองอย่างเต็มที่ เพราะท่านได้ปลดเปลื้อง ปล่อยวาง ซึ่งห่วงพันธนาการ ที่ผูกรัดมัดคาจิตใจท่านมาเป็นเวลาช้านาน ดังนั้นพอรุ่งเข้าวันใหม่ ท่านจึงประกาศให้หมู่คณะและญาติโยมทั้งหลายที่คอยฟังข่าวได้ทราบทั่วกันว่า ต่อไปนี้ท่านจะไม่สึกอย่างเด็ดขาด ใครต้องการอะไรขอให้มาเอาไปได้เลย พวกสิ่งของเครื่องใช้ ของมีค่าต่างๆที่ท่านอุตส่าห์เก็บสะสมไว้นาน ท่านจะสละให้เป็นทานจนหมดสิ้น ญาติมิตรทั้งหลายเมื่อได้ทราบข่าวต่างก็อนุโมทนาสาธุการ แล้วทยอยกันมารับแจกสิ่งทานเหล่านั้น เป็นเวลาหลายวันจึงหมด โดยท่านไม่อาลัยอาวรณ์ใดๆทั้งสิ้น กลับยินดีที่ได้แจกทานจนหมดในครั้งนี้

          หลังจากที่ญาคูเสาร์ ได้สละเครื่องเกี่ยวพันทุกสิ่งทุกอย่างจากตัวท่านแล้ว ท่านได้มีเวลาพิจารณาดูจิตของท่าน พร้อมกับได้เสาะแสวงหาท่านผู้รู้เพื่อที่จะคอยชี้แนะแนวทางดำเนินเพศบรรพชิตต่อไป

          สมัยนั้นได้ทราบว่า ญาท่านม้าว เทวธมฺมี ปฏิบัติดี ปฏิบัติชอบ ตรงต่อพระธรรมวินัย ตรงต่อมรรคผลพระนิพพาน “ญาคูเสาร์” จึงได้ละทิ้งความเป็น “ญาคู” ของท่าน แล้วจึงมุ่งตรงไปยัง วัดศรีทอง (วัดศรีอุบลรัตนาราม) ที่พำนักของญาท่านม้าว เทวธมฺมี ทันที ได้รับฟังเทศน์ที่ท่านอบรมสั่งสอนพระภิกษุ สามเณร ให้เลิกแนวทางการประพฤติปฏิบัติที่ไม่ถูกต้องตรงตามพุทธวินัยบัญญัติ เลิกเส้นทางดำเนินใดๆก็ตามอันที่จะทำให้ศีลด่างพร้อย ให้ห่างเครื่องสั่งสมกิเลสให้พอกพูน ติดหล่มโลกโลกีย์ต่างๆเหล่านั้นมันไม่ใช่แนวทางของพระพุทธองค์ ให้ละเลิกเสียโดยเด็ดขาด

          ให้หันมาประพฤติปฏิบัติในพระธรรมวินัยอย่างแท้จริง ทรงศีลให้บริสุทธิ์ เจริญสมาธิให้แน่วแน่ เดินปัญญาให้เต็มรอบบริบูรณ์

          นี่คือแนวทางขององค์สัมมาสัมพุทธเจ้าประทานไว้ ให้ผู้เป็นสาวกทั้งหลายได้ประพฤติปฏิบัติตามนั้นแล

          ญาคูเสาร์นั้นหลังจากได้รับฟังโอวาทจาก ญาท่านม้าว เทวธฺมมี แล้วน้อมนำมาพิจารณาประพฤติ ปฏิบัติจนเห็นจริง ตามกระแสธรรมที่ได้สดับรับฟังมา แล้วต่อมายังได้ชักชวนสหธรรมิกผู้รู้ใจ คือ ท่านเจ้าคุณปัญญาพิศาล (หนู ฐิตปญฺโญ) ครั้งเมื่อยังอยู่วัดใต้ด้วยกัน พร้อมหมู่คณะ ติดตามไปรับฟังเทศน์ฟังธรรม ที่วัดศรีทองด้วยเป็นจำนวนมาก และได้พากันมุ่งหน้าปฏิบัติธรรม ปฏิบัติจริง ปฏิบัติชอบ ประกอบความเพียรอย่างเข้มแข็งต่อมา



ญัตติกรรม

          ในระยะต่อมา ท่านคงมองเห็นว่าการปฏิบัติของท่านยังมีอุปสรรคอยู่ อย่างเช่น ท่านไปฟังธรรมจาก ญาท่านม้าว เทวธมฺมี แล้วเกิดความเลื่อมใส จึงขอมอบตัวเป็นศิษย์ ท่านก็ยอมรับ แต่ว่าไม่ได้เข้าอุโบสถร่วมสังฆกรรมด้วยกับท่าน แม้ของใช้ของฉัน จะไปจับต้องของท่านไม่ได้ จะต้องถวาย(ประเคน)ท่านใหม่ ประกอบกับทางหมู่คณะนิกายเดิมของตนเอง ยังไม่เลื่อมใสในการถือปฏิบัติตามครรลองแบบธรรมยุต จนในที่สุดท่านได้ตัดสินใจ พร้อมด้วยพระเณรลูกวัดทั้งหมดในวัดใต้ ซึ่งเข้าใจว่าในครั้งนั้น จะมีพระอาจารย์ หนู ฐิตปญฺโญ (ต่อมาได้เป็นเจ้าอาวาสวัดปทุมวนาราม กรุงเทพฯ มีสมณศักดิ์เป็นเจ้าคุณปัญญาพิศาลเถระ) ร่วมประกอบพิธี “ทัฬหิกรรม” หรือ ญัตติกรรม ใหม่ในคณะธรรมยุตินิกายด้วยกัน เป็นการบวชครั้งที่ ๒ ณ อุโบสถ วัดศรีทอง (วัดศรีอุบลรัตนาราม) โดยมีพระครูทา โชติปาโล เป็นพระอุปัชฌาชย์ เจ้าอธิการสีทา ชยเสโน เป็นพระกรรมวาจาจารย์



บำเพ็ญเพียร

          หลังจากท่านพระอาจารย์เสาร์ พร้อมด้วยหมู่คณะได้ประกอบพิธีญัตติกรรมใหม่แล้ว ที่วัดใต้ เมืองอุบลราชธานี วัดนี้จึงกลายเป็นวัดธรรมยุตไปโดยปริยาย ท่านพระอาจารย์เสาร์ไม่ได้นิ่งนอนใจแม้แต่น้อย ท่านรีบเร่งประกอบความเพียรทุกขณะจิต ไม่มีลดละ ไม่เห็นแก่นอน ไม่เห็นแก่ปากท้อง ไม่เห็นแก่ลาภสักการะ และสิ่งสรรเสริญเยินยอ สิ่งเหล่านี้ท่านสละโดยเด็ดขาดแล้ว ท่านครองศีลครองธรรม ยึดมั่นเด็ดเดี่ยวแน่วแน่ในหลักธุดงควัตร ๑๓ ประการ ไม่ว่าท่านไปที่ใด อยู่ที่ใด ใจท่านมิได้เหินห่างจากความเพียร แม้แต่ไปบิณฑบาต ปัดตาด กวาดลานวัด ขัดกระโถน เย็บผ้า ย้อมผ้า เดินไปเดินมาในวัดและนอกวัด ตลอดจนการขบฉัน ท่านทำความเท่าทันอยู่กับความเพียรทุกขณะที่เคลื่อนไหว ไม่ยอมให้อารมณ์ภายนอกมากระทบกระทั่ง ให้จิตใจวอกแวกไปตามอารมณ์ปรุงแต่งโดยเปล่าประโยชน์ใดๆทั้งสิ้น จิตของท่านก็ได้รับความสงบสุขโดยสม่ำเสมอมา

อุปนิสัยเป็นผู้ชอบความวิเวกนั้นแสดงออกให้เห็นตั้งแต่ท่านออกปฏิบัติธรรมสมัยโน้น คือ หลังจากที่ท่านตัดโลก ตัดเป็น ตัดตาย ไม่ยอมสึกตลอดไป ตั้งจิตอธิษฐาน มุ่งประพฤติพรหมจรรย์ ครองศีล ทรงธรรม เสาะแสวงหาที่สงบปฏิบัติธรรม กรรมฐาน ท่านหลวงตาพระมหาบัว ญาณสมฺปณฺโณ บันทึกไว้ในหนังสือประวัติท่านอาจารย์มั่น ภูริทตฺโต ว่า “ท่านไม่ชอบพูด ทั้งวันไม่พูดอะไรกับใครมากมายหลายประโยค เวลานั่งสมาธิ ก็ทนทานนั่งอยู่ได้เป็นเวลาหลายชั่วโมง เวลาเดินจงกรมก็ทำนองเดียวกัน ลักษณะท่าทางของท่านมีความสง่าผ่าเผย เยือกเย็น เปี่ยมล้นด้วยเมตตา น่าเคารพเลื่อมใสยำเกรงมาก มองเห็นท่านแล้วก็เย็นตา เย็นใจไปหลายวัน ทั้งพระเณรและประชาชน ต่างพากันเคารพเลื่อมใสศรัทธาในตัวท่านมาก



ศิษย์เอกของพระอาจารย์เสาร์
         
          ศิษย์เอกของพระอาจารย์เสาร์ กนฺตสีโล คือ ท่านพระอาจารย์มั่น ภูริทตฺโต เมื่อกล่าวถึงองค์ใดองค์หนึ่งจะขาดเสียอีกองค์หนึ่งไปมิได้

          ท่านหลวงตามหาบัว ญาณสมฺปณฺโณ กล่าวไว้ในหนังสือประวัติท่านอาจารย์มั่น ภูริทตฺโต ว่า

          พระอาจารย์และศิษย์ทั้งสององค์นี้รักและเคารพกันมาก ไปที่ไหนท่านชอบไปด้วยกันทั้งในพรรษาและนอกพรรษา จนหลายๆปีต่อมา กระทั่งลุล่วงถึง มัชฌิมวัย จึงแยกห่างกันอยู่ ช่วงเวลาพักจำพรรษา แต่ก็ไม่ห่างไกลกันมากนัก พักอยู่พอไปมาหากันได้สะดวก มีน้อยครั้งที่จำพรรษาอยู่ร่วมกันในวัยกลาง ระยะนี้อาจเกี่ยวกับบรรดาลูกศิษย์ลูกหา ซึ่งต่างก็มีมากและเพิ่มขึ้นมากด้วยกัน ถ้าจำพรรษาอยู่ร่วมกัน ถ้ารวมศิษย์พระอาจารย์เสาร์ กนฺตสีโล และ ศิษย์พระอาจารย์มั่น ภูริทตฺโต จะเป็นการยากลำบากในการจัดที่พักอาศัย จึงต้องแยกกันอยู่จำพรรษา เพื่อเป็นการแบ่งเบาภาระในการจัดที่พักอาศัยไปได้บ้าง กอปรกับ พระอาจารย์เสาร์และท่านพระอาจารย์มั่น ขณะที่แยกกันอยู่จำพรรษาหรือนอกพรรษาก็ตาม จะรู้สึกคิดถึงกันมากและเป็นห่วงกันมาก เวลามีพระที่เป็นลูกศิษย์ของแต่ละฝ่ายมากราบนมัสการ ต่างจะต้องถามถึงความสุขทุกข์ของกันและกันก่อนเรื่องอื่นๆ จากนั้นก็ฝากบอกข่าวคราวและฝากความเคารพคิดถึงไปกับพระลูกศิษย์ที่มากราบเยี่ยมตามสมควรแก่ “อาวุโสภันเต” ในทุกๆครั้งไป

          พระอาจารย์ทั้งสององค์ท่านมีความเคารพคุณธรรมของกันและกันมาก ไม่ว่าจะอยู่ใกล้หรือห่างไกลกัน เวลาท่านพระอาจารย์ทั้งสอง องค์ใดองค์หนึ่งพูดปรารภถึงกันและกันให้บรรดาลูกศิษย์ฟังนั้น จะมีแต่คำที่เต็มไปด้วยความเคารพยกย่องสรรเสริญ โดยสุดหัวจิต หมดหัวใจ ความสัมพันธ์ระหว่างอาจารย์และศิษย์สายนี้ นับวันยิ่งผูกพันแน่นแฟ้น เป็นที่น่าเคารพยิ่ง เป็นแบบอย่างให้ศิษยานุศิษย์ได้ยึดถือสืบทอดปฏิบัติกันต่อๆมา



หลวงปู่มั่นถวายคำแนะนำ

          พ.ศ.๒๔๕๙ ท่านพระอาจารย์เสาร์ พำนักจำพรรษาอยู่ที่ถ้ำภูผากูด ต.หนองสูง อ.คำชะอี จ.นครพนม อยู่มาวันหนึ่ง ท่านพระอาจารย์เสาร์ได้ทราบถึงวาระจิต ท่านหลวงปู่มั่น ว่าได้เดินทางติดตามมาหาท่าน และจวนจะถึงภูผากูดนี่แล้ว ท่านก็ได้เตรียมตัวคอยรับศิษย์รักที่จากกันมานานอย่างยินดียิ่ง เมื่อหลวงปู่มั่นเดินทางมาถึง ได้ผ่านลำธารก่อนขึ้นถ้ำ เข้ากราบนมัสการท่านพระอาจารย์เสาร์ทันที ทั้งสองท่านได้สนทนาปราศรัยไต่ถามทุกข์สุขซึ่งกันและกัน สมกับที่ได้จากกันเป็นเวลานาน แล้วท่านพระอาจารย์เสาร์ก็ได้ให้ท่านหลวงปู่มั่นพำนักจำพรรษาอยู่ด้วยกัน ซึ่งตลอดพรรษานี้ทั้งสองท่านก็ได้ปรึกษาสนทนาธรรมปฏิบัติร่วมกันแทบทุกวัน

          ความละเอียดตอนนี้ ท่านหลวงพ่อวิริยังค์ สิรินธโร เขียนถึงในประวัติพระอาจารย์มั่น ภูริทัตโตว่า อยู่มาวันหนึ่งท่านหลวงปู่มั่นเห็นว่า เป็นโอกาสอันดีจึงเอ่ยขึ้นว่า

“ท่านอาจารย์ได้พิจารณาอริยสัจธรรมหรือไม่ ?”

ท่านพระอาจารย์เสาร์ตอบว่า “เราก็ได้พิจารณาเหมือนกัน”

ท่านหลวงปู่มั่นถามต่อ “ได้ผลเป็นอย่างไรบ้าง ? ”

ท่านพระอาจารย์เสาร์ “ได้ผลเหมือนกัน แต่มันไม่ชัดเจน”

ท่านหลวงปู่มั่น “เพราะเหตุอะไรครับ ? ”

ท่านพระอาจารย์เสาร์ “เราได้พยายามอยู่ คือพยายามพิจารณาถึงความแก่ ความตาย แต่ว่าบาง

คราวมันก็แจ่มแจ้ง และบางคราวมันก็ไม่แจ่มแจ้ง”

ท่านหลวงปู่มั่น “ถ้าเช่นนั้น คงมีเรื่องอะไรเป็นเครื่องห่วงอยู่”

ท่านพระอาจารย์เสาร์ “เราพยายามพิจารณาอยู่เหมือนกัน แต่ก็หาสิ่งขัดข้องไม่ได้ ความจริงความ

สว่างของดวงจิตก็ปกติอยู่ แม้มันจะดีบ้าง ไม่ดีบ้าง มันก็เป็นธรรมดาของสมาธิ

แต่ว่าเมื่อจิตพิจารณาทีไรรู้สึกว่าไม่ก้าวไป”

ท่านหลวงปู่มั่น “กระผมคิดว่าคงมีเรื่องอะไรเป็นเครื่องห่วง”

ท่านพระอาจารย์เสาร์ “และเธอรู้ไหมว่า เรามีอะไรเป็นเครื่องห่วง ? ”

ท่านหลวงปู่มั่นเห็นเป็นโอกาสที่จะถวายความรู้ครั้งอยู่ที่ถ้ำสาลิกาโน้น ที่ท่านได้ทราบวาระจิตของท่านพระอาจารย์เสาร์