วันก่อนพี่สาวตัวเอง คือ คุณเยาวรัตน์ อสุนี ณ อยุธยา ส่งหนังสือเล่มหนา ๆ ให้ 2 เล่ม...ดูเหมือนเธอตั้งใจจะให้ผู้เขียนเป็นของขวัญปีใหม่ ถ้าอย่างนั้นก็น่าจะนับได้ว่าเป็นของขวัญที่ล้ำค่าจริง ๆ เพราะเป็นหนังสือ วรลาโภ กับวรลาโภวาท ซึ่งเป็นอัตชีวประวัติและโอวาทธรรมของหลวงปู่เหรียญ วรลาโภ พระอริยสงฆ์ผู้ละสังขารสู่นิพพานไปแล้วเมื่อวันที่ 5 มิถุนายน 2548 จึงเป็นสมบัติธรรมอันล้ำค่ายิ่งที่องค์หลวงปู่ทิ้งเอาไว้ให้ลูกหลานรุ่นหลังได้ศึกษาและนำไปปฏิบัติเพื่อความหลุดพ้นต่อไปในภายภาคหน้า

          โดยส่วนตัวผู้เขียนเคยมีโอกาสได้กราบนมัสการท่านไม่กี่ครั้ง แต่จำได้แม่นมาก คือครั้งแรกได้พบท่านในพระราชวังสวนดุสิต ด้วยเหตุเดินทางเข้าขอเมตตาให้ท่านช่วยอธิษฐานจิตวัตถุมงคลเพื่อหาทุนตั้งมูลนิธิปัญญาธโร ซึ่งหลวงปู่ก็จัดการให้อย่างเต็มใจ มิหนำซ้ำท่านยังปรารภธรรมให้สดับอย่างไพเราะอีกด้วย

          ภายหลังได้ฟังธรรมเทศนาผ่านเทปและซีดีหลายครา...ก็ต้องยอมรับว่าหลวงปู่เป็นพระเถราจารย์ที่เทศนาได้แจ่มแจ้งเข้าใจง่ายอย่างยิ่ง ครั้งนี้ที่ได้รับหนังสือมาก็มิได้ลังเลที่จะหยิบมาอ่าน...อ่านแล้วมันรู้สึกอิ่มใจจนต้องเอามาเผื่อแผ่แก่ท่านทั้งหลายในวันนี้ไงครับ

          ผู้เขียนขอยกเอาคำสนทนาธรรมของท่านกับโยมในหมวด ปุจฉา-วิสัชนา มาสรุปสั้น ๆ ดังนี้ครับ

          การทำสมาธิขั้นต้น ท่านเรียกว่าสมถะ คือการทำใจให้สงบไม่ต้องการปัญญา เพราะฉะนั้นเราจึงเพ่งลมหายใจเข้าออก กำหนดความรู้นั้นเป็นหลัก เมื่อมันเผลอคิดไปโน่นนี่ ก็ตั้งสติเพ่งลมหายใจเข้าออกคืนมาคือว่าจิตนะ จิตเดิมคือความรู้ บัดนี้หายใจเข้ามันก็ผ่านความรู้นั้น หายใจออกมันก็ผ่านความรู้นั้น แล้วเราน้อมสติเข้าไปประคองความรู้นั้นไว้อย่างนี้ จิตถ้าปราศจากสติแล้วมันไม่อยู่ ฉะนั้นท่านจึงให้กำหนดรู้ว่า สติอันใดจิตก็อันนั้น จิตอันใดสติก็อันนั้นเป็นอันหนึ่งอันเดียวกัน จิตก็ไม่ฟุ้งและสงบลง ๆ”

          ถ้าเรามีสติควบคุมจิตได้แล้ว จิตจะไม่ปรุงแต่ง อารมณ์ทั้งหลายจะดับไป เพราะจิตไม่ยึด จิตมีดวงเดียวเท่านั้น อารมณ์ทั้งหลายมันเกิดขึ้นแล้วดับไป เกิดขึ้นแล้วดับไปอย่างนั้น ถ้าหากควบคุมจิตดวงนี้ได้แล้ว อันสิ่งอื่น ๆ นั้นมันก็ดับเกิด เกิดดับอยู่ตามเรื่องของมัน แต่จิตไม่หวั่นไหวไปตามมัน มีแต่จิตดวงเดียวนี้แหละที่ไม่เกิดดับ นอกนั้นเกิดดับหมดเลย เพราะฉะนั้นจิตดวงนี้จึงเข้าสู่พระนิพพานได้”



          สำหรับการปฏิบัติและผล หลวงปู่ท่านแนะนำไว้น่าฟังว่า...

          “เรื่องเหล่านี้นะ มันต้องอาศัยความเพียร ความพยายาม ค่อย ๆ พยายามก้าวไปทีละน้อย ๆ เราจะพรวดพราดทีเดียวให้มันถึงจุดหมายเลยมันไม่ได้หรอก มันต้องเพียรไปเรื่อย ๆ ละกิเลสก็ดี ก็ทีละน้อยไปอย่างนี้นะ ว่าแต่เราอย่าถอยหลังเท่านั้นแหละ ต้องเดินหน้าไปเรื่อย ๆ เราจะไม่ถอยมัน เพราะว่าธรรมทั้งหลายมีใจเป็นใหญ่สำเร็จด้วยใจ ถ้าใจดวงนี้ไม่ถอยแล้วมันก็ไม่มีใครถอยหรอก”

          ก่อนการเข้าถึงสมาธิ หลวงปู่ท่านย้ำถึงการให้ทาน รักษาศีลเพื่อเป็นประโยชน์ต่อการปฏิบัติธรรม

          “คนส่วนมากมีแต่กิน ๆ ทาน ๆ ธรรมดา ไม่ได้ฝึกจิตเลย แบบนั้นมันก็นานกว่าจะพ้นทุกข์ ถ้าเราทำบุญทำทานไปด้วยแล้วก็ฝึกจิตไปด้วย มีศีลห้าบริสุทธิ์ไปด้วย อย่างนี้ก็ใกล้พระนิพพานไปเรื่อย ๆ ศีลห้านี่สำคัญ ต้องใส่ใจให้มาก ต้องทบทวน สมมุติว่าตื่นนอนมานี่จนถึงค่ำ เราไปนั่งภาวนาแล้วทบทวนว่าได้ทำบาปอะไรบ้าง ล่วงศีลข้อไหนบ้าง ถ้าเห็นว่าไม่ล่วงศีลข้อไหนเลย อย่างนี้จิตก็จะเกิดปีติ มันก็จะยินดีในคุณของศีลที่ตนรักษา อันนั้นก็เป็นกำลังใจให้สงบส่วนหนึ่ง

          ศีลสนับสนุนให้เกิดสมาธิ สมาธิก็สนับสนุนให้เกิดปัญญา แล้วปัญญามาสอนจิตอีกที เมื่อปัญญาสอนจิตได้แล้ว วิมุตติคือจิตหลุดพ้น จิตนั้นหลุดพ้นได้ด้วยอำนาจแห่งปัญญา แต่ว่าปัญญาจะเกิดได้ต้องอาศัยศีลอาศัยสมาธิ”

          เมื่อการภาวนาเกิดสมาธิขึ้นแล้ว ในชีวิตประจำวันที่มีอะไรต่อมิอะไรเข้ามากระทบอยู่ตลอดเวลา หลวงปู่ให้คำแนะนำว่า

          “เมื่อเรานั่งภาวนาสมาธิแล้ว จิตใจมันสงบลงไปแล้ว ออกจากสมาธิก็ให้มีสติรักษาจิตที่สงบนั้นไว้ คือว่า จิตที่มันสงบนั้นนะ มันมีความรู้สึกตัวอยู่ มีสติกำกับรู้ตัวอยู่ อะไรกระทบเข้ามามันก็รู้ทันเลย ปัญญามันก็ตัดอารมณ์เหล่านั้นออกไป”

          ไม่เพียงเท่านั้นท่านยังอธิบายถึง ‘สติ’ ได้น่าฟังยิ่ง...

          “สติคือความระลึกได้ เราหมั่นระลึกเข้ามาหาจิตนี่บ่อย ๆ อย่าไปละเลยเรื่องจิต บางคราวเราก็ใช้ระลึกไปถึงงานการอื่น ๆ ตอนนั้นก็ยกไว้ พอการงานภายนอกไม่มีเรื่องที่จะคิดแล้ว เราก็เพ่งเข้ามาหาจิตนี้ มาประคองจิตไว้ให้จิตสม่ำเสมอไว้

          คือสตินี่ถ้าจะเปรียบแล้วก็เหมือนกับนายประตูรักษาพระราชาอยู่ในพระราชวัง ใครไปใครมา นายประตูนั้นต้องตรวจต้องรู้ทั้งนั้น ถ้าเป็นคนไม่ดีก็ไม่ให้เข้า ถ้าเป็นคนดีก็ให้เข้าไป อันสตินี้ก็เป็นเช่นนี้แหละคอยระวังรักษาจิตอยู่ พอเรื่องไม่ดีกระทบมันก็รู้ เรื่องนี้ไม่ดี ไม่ยึดถือสติมันก็ไปเตือนจิตทันทีเลยอย่างนี้แหละ

          เรื่องนี้ดีเป็นศีลธรรมเป็นประโยชน์ ก็กำหนดเอาไปคิดไปกรอง ไปพิจารณา เพราะฉะนั้นสตินี้มันทำนั้นจริง ๆ เราต้องเรียกว่า สตินี้บำเพ็ญให้มากเท่าไหร่ยิ่งดี”

          หลวงปู่ท่านยังแนะนำให้นักปฏิบัติไม่ให้ติดในสมาธิมากเกินไป เพราะทำแต่สมาธิสงบอยู่อย่างนั้นมาก ๆ จะทำให้เกิดความง่วงเหงาหาวนอน ปัญญาก็จะไม่มี

          “เมื่อเราเจริญสมาธิทำให้ใจสงบพอควรแล้ว ก็เจริญปัญญา ต้องหัดคิดหัดวิจารณ์ ธาตุสี่ขันธ์ห้า อะไรต่าง ๆ ในกายนี้แหละ พยายามคิดอ่านให้มันรู้ นี่เรียกว่าเราเจริญปัญญา เพราะฉะนั้นปัญญากับสมาธิต้องคู่ขนานกัน ปัญญามากไป จิตก็ฟุ้งซ่าน สมาธิมากไปจิต ก็หดหู่ง่วงเหงาหาวนอน”

          การเข้าสู่สมาธิเข้าสู่ความสงบทำให้เบาสบาย ตรงนี้หลวงปู่ไขขานว่า คือการติดสมาธิ มันไม่เจริญปัญญา ยังไม่ถึงขั้นนิรามิสสุขที่เป็นสุขอันปราศจากกิเลสตัณหา

          “สมาธิอันนั้นน่ะ มันยังไปกลบกิเลสอยู่ เพราะกิเลสมันนอนอยู่ในใจ แล้วสมาธิมันกลบเอาไว้ บัดนี้เมื่อเราใช้ปัญญาค้นหาเหตุแห่งทุกข์ต่าง ๆ นานาเข้าแล้ว กิเลสเหล่านั้นมันจึงโผล่ขึ้นมา พอโผล่ขึ้นมาปัญญามันก็ตามรู้”

          เมื่อจิตใจสงบแล้ว ไม่จำเป็นต้องอยู่กับสมาธินาน ๆ แต่ให้ยกเรื่องอรรถ เรื่องธรรมมาพิจารณา ซึ่งท่านยกตัวอย่างเช่นนี้

          “ธาตุสี่ขันธ์ห้าอะไรบ้างหนอ ต้องนึกนะ ไม่นึกปัญญาก็ไม่เกิด ธาตุสี่นี้คืออะไรบ้างหนอ แล้วปัญญามันจะบอกจิตว่าอย่างไรล่ะ ธาตุสี่คือ ดิน น้ำ ลม ไฟ อย่างนี้ ร่างกายทุกส่วนก็ประกอบด้วยธาตุสี่นี้ เราก็เพ่งพิจารณาวิจารณ์ไป มันก็รู้ไปเห็นไป ทีแรกมันก็ไม่รู้เท่าไรหรอก แต่เมื่อเราหัดทั้งได้ยินได้ฟัง ทั้งภาวนาด้วย มันก็เกิดความรู้ความเห็นกระจ่างไปเรื่อย ๆ ...มันเป็นอย่างนั้น”



          เป็นไงบ้างครับ วิธีการเจริญสติปัญญาของหลวงปู่...มันดูเรียบง่ายดีไหม...อ่านแล้วลองปฏิบัติดูสิครับ แล้วจะเห็นผลชัดเจนรวดเร็วเกินคาด

          เอ้ามาตบท้ายด้วยข่าวงานบุญของ ‘คุณลุ่ย’ หรือที่บางคนเรียกว่า...อาจารย์พรเทพ ปรากฏกาญจนา ซึ่งเป็นหนึ่งในลูกศิษย์ของทมยันตี-ภูเตศวร ที่หลาย ๆ คนเคยเห็นเป็นพราหมณ์ผู้ช่วยในพิธีใหญ่ ๆ ของเรามาโดยตลอด คุณลุ่ยมีโครงการสร้างสถานที่ปฏิบัติธรรมแถวเขตดอนเมือง โดยเริ่มจากการเททองหล่อรูปเคารพ...

          ‘องค์บรมคุรุพระมหาคณปติศรีคเนศวร’ ขนาดใหญ่เอาไว้เป็นที่เคารพบูชาเป็นปฐม ณ สถานที่ที่จะสร้างสถานปฏิบัติธรรม

          ในวันเสาร์ขึ้น 5 ค่ำ เดือน 5 ที่เรียกว่า เสาร์ 5 โดยเชิญภูเตศวรกับทมยันตี ไปเป็นเจ้าพิธีในการบวงสรวงสังเวยและเททอง

          ฉะนั้นใครท่านใดต้องการร่วมงานมหาพิธีในครั้งนี้เพื่อเป็นสิริมงคลแก่ชีวิต ท่านสามารถติดต่อสอบถามรายละเอียดโดยตรงที่ โทร. 0-2274-4784 หรือคุณชูศรี โทร.08-1258-3495

          ในงานมีอาหารมังสวิรัติเลี้ยงฟรี แถมมีของมงคลแจกฟรีด้วยครับ

          จำได้ว่าเคยมีคนถามและขอให้อธิบายการฝึกสมาธิแบบที่ไม่ต้องนั่งหลับตา แต่สามารถทำได้อย่างเหมาะควรกับคนที่ต้องทำหน้าที่การงาน เรียกว่ามุ่งสู่ความก้าวหน้าทางธรรมได้โดยไม่ละทิ้งชีวิตที่ต้องรับผิดชอบครอบครัว ด้วยการเข้าสู่เพศนักบวชบ้างจะได้ไหม?

          ต้องยอมรับว่าคำถามนี้มีประโยชน์ เพราะโดยปกติมนุษย์เราต้องอยู่ด้วยหน้าที่การงานอยู่แล้วในความหมายของกายทั้งเวลาหลับและตื่น ที่พูดอย่างนี้ก็เพราะแม้เวลาเรานอนหลับ ร่างกายต้องทำงานโดยอัตโนมัติ หัวใจยังเต้น ปอดยังต้องสูดลมหายใจ รวมความเท่ากับชีวิตคือการทำงาน...และงานคือชีวิตนั่นเอง

          หากทั้งปวงนั้นคือคำว่า ‘ธรรม’อันเป็นธรรมชาติ จึงกล่าวได้ว่า ธรรมคือชีวิต...ชีวิตคือธรรม!

          เพียงแต่จะเป็นธรรมคือเครื่องเตือนใจได้หรือไม่ต้องขึ้นอยู่กับเครื่องรู้ของจิต จากการระลึกของสติ...

          ทั้งนี้ก็ด้วยสติเป็นพื้นฐานที่เป็นเหตุให้เรารู้ว่าทุกสิ่งทุกอย่างมันมีอยู่ มีความแปรเปลี่ยน และแสดงความจริงให้เราเห็นอยู่ตลอดเวลา ‘ถามว่าเห็นอย่างไร?’ เอาแค่ลมหายใจนี้ก็พอ...

          ตราบใดที่เรายังมีการสูดลมหายใจ ความจริงที่ปรากฏก็คือ...เราต้องมีชีวิต ในทางตรงข้าม ถ้าเราหยุดหายใจเมื่อใด นั่นหมายถึงชีวิตได้สิ้นสุดคือความตายนั่นเอง

          นั่นจึงกล่าวได้โดยแท้ว่า...ชีวิตคือธรรมะ...ธรรมะคือชีวิตได้โดยไม่ผิดเพี้ยนอย่างแน่นอน!

          มาถึงตรงนี้ก็ต้องกล่าวอีกว่า...‘เราศึกษาธรรมะเพื่ออะไร’ก็ต้องวิสัชนาว่า ‘เพื่อศึกษาให้รู้ความจริงของชีวิต’ ความจริงของชีวิตคือ ‘สภาวธรรม’ สภาวธรรม คือความจริงทั้งหมดที่มีอยู่ในอนันตจักรวาลโดยแท้ สภาวธรรมย่อมมีปรากฏการณ์แสดงความจริงให้เราเห็นอยู่ตลอดชั่วนิรันดร์ เพียงแต่เราจะสามารถกำหนดรู้เท่าทันหรือเปล่า ด้วยผ่านมาแล้วก็ผ่านไป เกิดขึ้น ตั้งอยู่ แล้วดับไป เป็นปกติ นอกเสียจากเราจะมีสติพิจารณา ‘ธรรม’ อันนั้นเยี่ยงไรมากกว่า

          เรียกว่า...สรรพสิ่งทั้งหลายมีการเปลี่ยนแปรตลอดเวลา ไม่มีสิ่งใดเป็นอมตะนิรันดร์กาลคือ ‘ธรรม’ อย่างแท้จริง

          ซึ่งก็มิต่างจากตัวเราอันมีกายกับใจ ถ้ากายกับใจยังมีความสัมพันธ์กันอยู่ ตราบนั้นเราก็ยังมีชีวิตดำรง มีกายกับใจก็มีอินทรีย์หกคือ ตา หู จมูก ลิ้น กาย และใจ อันเป็นประตูหรือทวารทำหน้าที่ต่างกัน เป็นใหญ่ต่างกัน ในการสัมผัสรูป รส กลิ่น เสียง และธรรมารมณ์

          เมื่อสิ่งทั้งหลายผ่านประตูหรือทวารนี้ ก็ต้องถามว่าใครเป็นผู้รู้ ก็ต้องตอบว่าจิตกับใจเรานี้แหละเป็นผู้รู้ สิ่งที่รู้ทั้งหลายนั่นเป็นสภาวธรรม กาย ใจเป็นสภาวธรรม ตา หู จมูก ลิ้น กาย ใจก็เป็นสภาวธรรม สิ่งที่ผ่านเข้ามาก็เป็นสภาวธรรม

          ในที่สุดแม้ใจผู้รู้ก็เป็นสภาวธรรม อีกสิ่งที่เป็นสภาวธรรมนั้นหมายถึง สิ่งที่มีอยู่ ดังที่ปรากฏให้รู้เห็นกันอยู่ในปัจจุบันนี้!

          เมื่อสิ่งที่กล่าวมาทั้งหมดนี้เป็นสภาวธรรม สิ่งเหล่านี้เป็นเครื่องรู้ของจิต เป็นเครื่องระลึกของสติ นักปฏิบัติธรรมต้องเอาใจมารู้กับสิ่งนี้ ทำสติกับสิ่งเหล่านี้ตลอดมา

          เท่ากับเรามีการปฏิบัติธรรมอยู่ตลอดเวลานั่นเอง!



          ตรงนี้จึงสรุปได้ว่า ในกิจการงานอันใดที่ทำอยู่ แม้การนั่ง เดิน ยืน หรือในทุกอิริยาบถ แม้มีจิตและสติระลึกรู้และพิจารณาอย่างมีสัมปชัญญะ เท่ากับเป็นการปฏิบัติธรรม เมื่อปฏิบัติอยู่อย่างสม่ำเสมอก็ต้องก้าวหน้าในการปฏิบัติได้โดยมิต้องสงสัย

          โบราณาจารย์ท่านกล่าวไว้ชัดเจน อะไรก็ตามที่เรายกเป็นหัวข้อขึ้นมาตั้งคำถามแล้วก็ตรึกตรอง คิดด้วยความมีสติสัมปชัญญะจนจิตสงบ นั่นคือเป็นการปฏิบัติธรรม เพราะแม้แต่การภาวนาหรือบริกรรม พุทโธ ๆ ๆ สัมมา อรหัง ๆ ๆ ก็คือความคิดเช่นกัน คิดในสิ่งเดียวในการงานที่ทำก็เป็นเฉกเดียวกัน

          ในเมื่อสิ่งที่เป็นความคิดเป็นเครื่องรู้ของจิต เมื่อเป็นเครื่องรู้ของจิต เครื่องระลึกของสติ ทำไมเราจะนำมาเป็นอารมณ์กรรมฐานไม่ได้ ขอเพียงจิตน้อมนำเข้าสู่สัจจะความจริงเท่านั้น

          มีตัวอย่างที่ครูบาอาจารย์เคยยกมาเทศนาให้ฟัง ซึ่งมาจากบทแปลภาษาบาลีเรื่องหนึ่งว่า มีช่างไม้ที่กำลังนั่งถากไม้อยู่ ได้เอาการถากไม้ซึ่งเป็นงานของตนมาเป็นอารมณ์กรรมฐาน เอาความเปลี่ยนแปลงของไม้ที่ถากลงเป็นปัญญาสู่พระไตรลักษณ์ พิจารณาถึงความไม่เที่ยงอันเป็นอนิจจังทุกขัง อนัตตา ได้สำเร็จพระอรหันต์เหมือนกัน

          อีกเรื่องคือ ช่างทอหูก ขณะกำลังทอหูกทอผ้าอยู่ก็มาพิจารณาชีวิตตัวเองเทียบกับงานที่ทำ การทอหูกทอผ้าเส้นด้ายมันจะหดสั้นไปทุกที ๆ ท้ายสุดก็เกิดอาการสลดสังเวช รู้ถึงชีวิตตนก็เช่นกันที่ต้องหดสั้นเข้าทุกที ปัญญาธรรมเกิดขึ้นตรงนั้นจนสำเร็จภูมิธรรม

          ถึงตรงนี้จึงกล้ากล่าวอย่าง ‘ฟันธง’ ว่า การปฏิบัติธรรมมิได้อยู่ที่การนั่งหลับตาบริกรรมภาวนาอย่างเดียว ที่ใครต่อใครมักพูดว่า

          ...ไม่มีเวลาปฏิบัติ!

          หากแท้จริงในทุกอิริยาบถ ในกิจการงานทั้งหลายทั้งปวง ขอเพียงมีสติระลึกรู้และพิจารณาด้วยปัญญา จะเห็นสภาวธรรมเกิดอยู่เสมอ ๆ จึงเปรียบเสมือนชีวิตมีหลักธรรมค้ำจุนจิตใจตลอดเวลา นั่นคือหัวใจของชาวพุทธโดยแท้



          หลายท่านเคยบอกกับผู้เขียน ‘ไม่อยากปฏิบัติธรรม เพราะทำให้เกิดความเบื่อโลก เบื่อไปทุกอย่าง’ ก็เลยขอยกตัวอย่างบทเทศนาของหลวงพ่อพุธ ฐานิโย มาแสดงตรงนี้ ให้เห็นความจริง

          “การทำสมาธิอันใดทำให้เบื่อโลก เบื่อครอบครัว มันไม่ถูกต้อง ถ้าทำสมาธิมีสติปัญญารู้แจ้งเห็นจริงแล้ว สามารถเอาพลังสมาธิไปสนับสนุนการงานที่ทำอยู่ได้ เป็นนักศึกษาสามารถเอาพลังสมาธิไปสนับสนุนการเรียน ไปเรียนหนังสือกลับมา พอถึงที่พักให้วิตกวิจารณ์ถึงวิชาที่เรียนมา คิดทบทวนความจำ คิดไปคิดมานึกไปนึกมาอย่างนั้นด้วยความตั้งใจ ผลคือผู้ปฏิบัติอย่างนี้มีสมาธิแล้วสามารถเรียนหนังสือเก่ง บางคนสามารถเอาพลังสมาธิไปช่วยสร้างเครื่องมือวิทยาศาสตร์ด้วยซ้ำ

          อย่างแม่บ้านแม่เรือนทั้งหลาย ที่เกิดปัญหาครอบครัว เช่นบางครอบครัวมีปัญหาไม่ค่อยลงรอยกัน มีแต่ขัดแย้งกัน ก็ให้พยายามยกปัญหาถามตัวเองว่า เรามีความบกพร่องอะไร เราผิดตรงไหน ถ้าเรามีสติยับยั้งถามตัวเองสักนิด เราก็จะได้ความรู้แท้จริงขึ้นมาสำหรับการแก้ปัญหา”



          ถึงตรงนี้ขอสรุปว่า การนั่งภาวนาด้วยการหลับตาบริกรรมให้จิตสงบ หรือใช้การเพ่งกสิณ นึกถึงสิ่งใดสิ่งหนึ่งเฉพาะวงจำกัดเช่นภาวนาพุทโธ นึกถึงลมหายใจเข้าออก เป็นการปฏิบัติแบบสมถะ แต่ถ้าเป็นการนึกน้อมเอาร่างกายมาวิตกวิจารณ์ ว่ากายนี้มีรูป เวทนา สัญญา สังขาร วิญญาณ น้อมไปในหลักไตรลักษณ์ อนิจจังทุกขัง อนัตตา การปฏิบัติแบบใช้ความคิดพิจารณาให้เกิดปัญญานี้เรียกว่า วิปัสสนากรรมฐาน

          ทั้ง 2 อย่างนี้ ถ้าปฏิบัติแล้วระดับหนึ่งก็สามารถทำให้จิตสงบได้เหมือนกัน เป็นจุดหมายปลายทางเดียวกัน

          เพียงแต่อาจต่างกันในช่วงเวลาอันเหมาะควรตรงไหนมากกว่า...

          นอกเสียจากไม่อยากทำ...แล้วอ้างเรื่องการไม่มีเวลาปฏิบัติ ซึ่งเป็นประโยคฮิตติดปากที่ได้ยินมายาวนาน...จริงไหมครับ?



          เอวังก็มีด้วยประการฉะนี้!

          เคยอธิบายในคอลัมน์นี้มาแล้วว่า พุทธศาสนาเป็นศาสนาที่ชี้ให้สัตว์โลกเห็นภัยแห่งการว่ายวนในวัฏฏะสงสาร มีอริยสัจ 4 คือ ทุกข์ สมุทัย นิโรธ และมรรค เป็นหัวใจ เพราะ ‘ทุกข์’ และ ‘เหตุแห่งทุกข์’

จึงเป็นที่มาของการดับและวิธีดับทุกข์ที่ชาวพุทธต้องเข้าใจอย่างถ่องแท้

          พระบรมศาสดาทรงค้นพบหนทางดับทุกข์ที่เรียกว่า ‘อริยมรรค’ และทิ้งไว้เป็นมรดกธรรมแก่สัตว์โลกมากกว่า 2,500 ปี หากวันนี้จะไม่พูดถึง การพูด การดำริ การดำรงอาชีพโดยชอบ ฯลฯ

แต่จะมุ่งเน้นไปกับสัมมาสติกับสัมมาสมาธิโดยตรง อันเป็นการสิ้นทุกข์พ้นการเกิดตายเป็นหลัก

          หลายข้อในอริยมรรคเป็น ‘ศีล’ คือกรอบแห่งความปกติ ความไม่พร่อง ความไม่เบียดเบียนผู้อื่นเพื่อความสุขศานติแห่งตนและสังคม จากนั้นคือสมาธิและปัญญาที่สำคัญ ประหนึ่ง ‘อาวุธ’ เอาไว้ทำลาย เอาไว้หัก ‘กงล้อ’ แห่งการว่ายวนในสงสารลง

          สมาธิ คือความตั้งมั่นไม่หวั่นไหว เกิดได้จากใจที่มีสติควบคุมได้จากการปฏิบัติตนตามพระกรรมฐานทั้ง 40 กอง ที่พระบรมศาสดาทรงบัญญัติไว้

          ปัญญา คือความเข้าใจธรรมชาติจิตอย่างแจ่มแจ้งจนปราศจากอวิชชาและอุปาทานบดบัง จนสลัดคืนกิเลสตัณหาทั้งหลายทั้งสิ้นลงได้โดยใช้วิปัสสนาเป็นเครื่องมือเป็นลำดับสุดท้าย

          ในคัมภีร์วิสุทธิมรรคกล่าวถึงมหาวิปัสสนา 18 ประการ อันเป็นปัญญาโดยยิ่งเพื่อความพ้นทุกข์ไว้ดังนี้

          1.ทำอนิจจานุปัสสนา คือการสร้างปัญญาให้เห็นถึงความไม่เที่ยงเกิดขึ้นเนือง ๆ ก็จะละนิจจสัญญา คือความสำคัญว่าเที่ยงได้

          2.ทำทุกขานุปัสสนา คือการพิจารณาให้เห็นความทุกข์อยู่เนือง ๆ ก็จะละสุขสัญญา ความสำคัญผิดว่าชีวิตเป็นสุขลงได้

          3.ทำอนัตตานุปัสสนาให้เกิดขึ้น โดยให้เห็นว่าไม่มีอัตตาอยู่เนือง ๆ ก็จะละอัตตาสัญญาลงได้

          4.ทำนิพพิทานุปัสสนาให้เกิดขึ้น มีปัญญาเห็นอยู่เนือง ๆ ว่าด้วยความเบื่อหน่าย ก็จะละนันทิ คือความเพลิดเพลินในชีวิตลงได้

          5.ทำวิราคานุปัสสนาให้เกิดขึ้น มีปัญญาเห็นความปราศจากกำหนัด ก็จะละราคะ คือความเพลิดเพลินได้

          6.ทำนิโรธานุปัสสนาให้เกิดขึ้น โดยปัญญาให้เห็นความดับเกิดขึ้นเนือง ๆ ก็จะละสมุทัย คือสิ่งอันเป็นแดนเกิดได้

          7.ทำปฏินิสสัคคานุปัสสนาให้เกิดขึ้น โดยปัญญาเห็นการสละทิ้ง ก็จะละอาทานะ คือความยึดถือไว้ลงได้

          8.ทำขยานุปัสสนาให้เกิดขึ้น โดยปัญญาเห็นถึงความสิ้นไป ก็จะละฆนสัญญา คือความสำคัญเป็นก้อนได้

          9.ทำวยานุปัสสนาให้เกิดขึ้น โดยปัญญาให้เห็นความเสื่อมสูญ ก็จะละอายูหนะ คือความดิ้นรนขวนขวายลงได้

          10.ทำวิปริณามานุปัสสนาให้เกิดขึ้น โดยปัญญาให้เห็นความแปรผันอยู่เนือง ๆ ก็จะละธุวสัญญา คือความสำคัญว่ายั่งยืนมั่นคงลงได้

          11.ทำอนิมิตตานุปัสสนาให้เกิดขึ้น โดยปัญญาให้เห็นว่าไม่มีนิมิตอยู่เนือง ๆ จะละนิมิตตา คือความมีนิมิตได้

          12.ทำอัปปณิหิตานุปัสสนาให้เกิดขึ้น โดยปัญญาให้เห็นถึงว่าไม่มีที่ตั้งอยู่เนือง ๆ ก็จะละปณิธิ คือตัณหาเป็นที่ตั้งได้
         
          13.ทำสุญญตานุปัสสนาให้เกิดขึ้น โดยปัญญาให้เห็นความว่างเปล่าอยู่เนือง ๆ ก็จะละอภินิเวสะ คือความยึดมั่นได้

          14.ทำอธิปัญญาธัมมวิปัสสนา คือวิปัสสนาในธรรมปัญญาอันยิ่งให้เกิดขึ้น ก็จะละสารทานาภินิเวสะ ความยึดมั่นถือมั่นว่ามีสาระลงได้

          15.ทำยถาภูตญาณทัสสนะให้เกิดขึ้น คือปัญญารู้เห็นตามความเป็นจริง ก็จะละสัมโมหาภินิเวสะ ความยึดถือด้วยความลุ่มหลงลงได้

          16.ทำหาทีนวานุปัสสนาให้เกิดขึ้น คือปัญญาให้เห็นโดยความเป็นโทษ ก็สามารถละอาลยาภินิเวสะ คือความยึดถือด้วยความอาลัยลงได้

          17.ทำปฏิสังขานุปัสสนาให้เกิดขึ้น คือปัญญาด้วยการพิจารณาทบทวน ก็จะละอัปปฏิสังขา คือความไม่พิจารณาทบทวนได้

          18.ทำวิวัฏฏานุปัสสนาให้เกิดขึ้น โดยปัญญาให้เห็นเนือง ๆ ด้วยจิตถอยกลับ จะละสังโยคาภินิเวสะ ความยึดมั่นด้วยสังโยคได้



          อย่างไรก็ตาม แม้การแบ่งแยกออกเป็นหัวข้อได้ถึง 18 ประการ หากพิจารณาอย่างถี่ถ้วนก็จะเห็นว่าบางหัวข้อมีความหมายเดียวกัน จะต่างกันก็เพียงพยัญชนะที่ใช้เท่านั้นยกตัวอย่างเช่น อนัตตานุปัสสนา กับ สุญญตานุปัสสนา เป็นต้น

โดยรวมก็คล้ายพระอริยมรรคอันมีองค์ 8 ประการ หากคลุมอยู่ในหลักแห่งศีล สมาธิ และปัญญา และทั้ง 18 ประการแห่งมหาวิปัสสนา ก็อยู่ในหลัก อนิจจัง ทุกขัง อนัตตา เป็นสำคัญ เพื่อการปล่อยวางด้วย ‘ญาณ’ คือความรู้เห็นเป็นจริงในธรรมปัญญา

โดยยิ่งเพื่อความหลุดพ้นในที่สุด

          ฉะนั้นโดยรวมตามที่ภูเตศวรเข้าใจ การที่โยคาวจรทั้งหลายสามารถละธรรมอันเป็นปฏิปักษ์แห่งมหาวิปัสสนาทั้ง 18 ประการนั้นได้ ก็หมายถึง ‘วิปัสสนาญาณ’ ซึ่งโยคีท่านนั้นท่านแทงตลอดสู่ความพ้นแล้วนั่นเอง

          เมื่อเห็นเช่นนั้นการยกสภาวธรรมขึ้นพิจารณาจึงควรอยู่ในอนิจจังลักษณะ ทุกขังลักษณะ และอนัตตาลักษณะ เป็นประการสำคัญ เพื่อการพิจารณาเห็นชัดในความจริงยิ่ง ๆ ขึ้น ‘ญาณ’ คือการหยั่งรู้ก็จะก้าวสู่นิพพิทา คือความหน่ายความคลายในราคะและกำหนัดความยึดถือ ความเที่ยง ความเห็นโทษ ความลุ่มหลง ฯลฯ ไปโดยปริยายนั่นเอง

          ซึ่งก็จะตรงกับคำสอนของพระอาจารย์มั่น ภูริทัตโต บูรพาจารย์สายพระป่ากรรมฐานที่กล่าวไว้ การทำกรรมฐานก็เหมือนทำไร่ไถนาที่ไม่จำเป็นต้องทำไร่เลื่อนลอยคอยหาผืนดินใหม่ไปเรื่อย หากผืนดินแห่งเดียวแต่รู้จักไถหว่านบำรุงปุ๋ยเก็บพืชผลเข้ายุ้งเข้าฉางไปด้วยความหมั่นเพียรก็อาศัยได้แล้ว

          ปัญหาจึงอยู่ที่ว่า ‘ความสำเร็จ’ ทั้งปวงจะมิอาจเกิดขึ้นได้ ถ้าไม่เริ่มต้นประกอบกิจกรรมทำอะไรเสียแต่วันนี้

          เพราะรอให้ถึงวันตาย...ก็สายเสียแล้ว!

          โอมศานติ

          ก่อนอื่นขอแจ้งข่าวสำคัญ 2 ประการ

          หนึ่ง-คือในวันที่ 8-10 พฤษภาคม 2552 ซึ่งตรงกับวันวิสาขบูชา เราจะมีงานบุญบวชศีลวดีและทอดผ้าป่าสามัคคีหารายได้สร้างกำแพงรั้ววัดป่าชนะสงคราม ที่ค้างคาอยู่ให้แล้วเสร็จ

          อย่างที่เคยกล่าวไว้...งานสร้างกำแพงวัดคือ ‘งานสุดท้าย’ ของผู้เขียนที่ตั้งสัจจะเอาไว้ก่อนวางโลกสู่ทางธรรม ซึ่งขณะนี้เหลืออีกเพียงสองร้อยช่องจากจำนวนห้าร้อยกว่าช่อง และจะเป็นโอกาสสุดท้ายในการทอดผ้าป่าในวันวิสาขบูชานี้เท่านั้น จึงอยากเชิญชวนท่านทั้งหลายให้ไปร่วม ‘บวชศีลวดี’ และร่วมถวายผ้าป่ามหากุศลนี้กันอีกครั้ง

          ประการที่สอง คืองานไหว้ครูบูชาเทพที่จะจัดขึ้นในวันที่ 23-24 พฤษภาคมเดือนเดียวกัน อย่างที่เกริ่นเอาไว้เมื่อสองฉบับที่ผ่านมา

          ครั้งนี้จะเป็นครั้งสุดท้ายจริง ๆ ...

          จึงควรใช้คำว่า! ‘ไหว้ครูลาเทวดา’ ของภูเตศวรมากกว่าประการอื่น!

          หลังงานไหว้ครู ภาพกับรายละเอียดจะถูกนำลงตีพิมพ์ในนิตยสารขวัญเรือน และนั่นคือ...วาระสุดท้ายของ ‘ธรรมะ 5 นาที’ จะสิ้นสุดลงตามสัจจะความจริงของโลกอันเป็น ‘อนิจจัง’ หลังเกิดขึ้นตั้งอยู่มายาวนานพอควร และต้องดับไป...ตามวิถีทางแห่งธรรมชาติ ดังพุทธศาสนาสอนไว้

          ...ไม่มีอะไรเป็นนิรันดร์!

          วันวิสาขบูชาก็คงเป็นเหมือนเช่นทุกครา พบกันที่หน้าโรงเรียนหอวังด้านที่ติดกับศูนย์การค้า เซ็นทรัลฯ ในวันวิสาขบูชาซึ่งตรงกับวันศุกร์ที่ 8 พฤษภาคม 2552 และนมัสการพระพุทธชินราชช่วงกลางวัน บ่ายแก่ ๆ หรือเย็นถึงวัดป่าชนะสงคราม สมาทานศีลก่อนร่วมเวียนเทียนประทักษิณรอบศาลาใหญ่โดยมีหลวงปู่พรม พรหมโชโต นำปฏิบัติในคืนวันวิสาขบูชาถวายเป็นพุทธบูชา

          เช้าวันถัดมาร่วมใส่บาตรถวายภัตตาหารแก่สงฆ์ และร่วมทอดผ้าป่า หลังอาหารกลางวันคือการฟังการบรรยายธรรมโดย ทมยันตี-ภูเตศวร (มีโอกาสปฏิบัติธรรมเต็มที่) ทั้งกลางวันและกลางคืน

          เช้าวันอาทิตย์ ร่วมทำบุญใส่บาตรถวายภัตตาหาร จากนั้นรับโอวาทธรรมจากหลวงปู่พรม พรหมโชโต รับประทานอาหารกลางวันเสร็จเดินทางกลับกรุงเทพมหานคร



          สำหรับงานไหว้ครูลาเทพในวันที่ 23-24 พฤษภาคม 2552 ณ ห้องประชุมมหิศร สำนักงานใหญ่ธนาคารไทยพาณิชย์ ถนนรัชดาภิเษก งานจะเริ่มในเวลา 13.00 น. เริ่มลงทะเบียน มีนิทรรศการแสดงให้ชมพร้อมบริการอาหาร-ของว่างฟรี

          18.00 น. เข้าสู่หอประชุมตามที่จัดวางเตรียมบายศรีพร้อมเสร็จ

          18.30 น. ดนตรีปี่พาทย์ตีเพลงปฐมดุสิต-เสมอเข้าที่

          18.59 น. เจ้าพิธีเริ่มพิธี ไหว้ครู เบิก และเวียนบายศรี รำถวายบายศรี ฯลฯ จนเสร็จพิธีประมาณ 20.30 น.

          วันอาทิตย์ที่ 24 พฤษภาคม

          08.39 น. พิธีบวงสรวงเทพยดา-เทวาภิเษกวัตถุมงคล มหาวิษณุ-มหาศิวเจ้า

          09.30 น. รำถวายหน้าศาลเพียงตา, โปรยข้าวตอกดอกไม้, พรมน้ำเทวมนต์

          12.00 น. รับประทานอาหารกลางวัน

          13.00 น. เริ่มพิธีครอบเศียร (เฉพาะผู้ลงทะเบียนครอบ) จนเสร็จพิธี (อาหารเช้า-กลางวัน-เย็น และของว่างฟรีตลอดวัน)



          เอ้า ต้องรีบแจ้งความจำนงและสั่งจองที่นั่งโดยด่วนเลยนะครับ เพราะจำนวนคนที่จองเข้ามามีมากพอควรแล้ว และมีจำนวนจำกัด ย้ำนะครับ งานนี้ไม่มีค่าใช้จ่ายใด ๆ นอกจากผู้ที่ต้องการเข้าครอบเศียรเท่านั้น ท่านสามารถสอบถามรายละเอียดพร้อมสั่งจองที่นั่งโดยตรงที่ คุณชูศรี โทร. 08-1258-3495

          อ้อ...เกือบลืมครับ สำหรับท่านที่สั่งจองพระรูปขนาดบูชา มหาวิษณุนารายณ์กับมหาศิวเจ้าเอาไว้ สามารถรับได้ในวันที่ 24 พฤษภาคม หลังพิธีบวงสรวงและเทวาภิเษกวันนั้นเลย



          เอาละครับ มาเข้าเนื้อหาตามที่กำหนดกันเลยดีกว่า ในคัมภีร์วิสุทธิมรรคกล่าวไว้

          “พึงเจริญธรรมทั้ง 4 ประการให้ยิ่ง ๆ ขึ้นไป คือพึงเจริญอสุภกัมมัฏฐาน เพื่อประหารเสียซึ่งราคะ พึงเจริญเมตตาเพื่อประหารความพยาบาท พึงเจริญอานาปานสติเพื่อกำจัดเสียซึ่งมิจฉาวิตก พึงเจริญอนิจจสัญญาเพื่อถอนเสียซึ่งอัสมิมานะ”

          พระคัมภีร์วิสุทธิมรรคยังแนะนำอีกว่า อันบุคคลนั้นพึงเข้าไปหากัลยาณมิตรผู้ให้พระกรรมฐาน พึงถวายตัวแด่พระผู้มีพระภาคเจ้า หรือแก่พระอาจารย์ แล้วพึงทำตนให้เป็นผู้มีอัชฌาสัยอันสมบูรณ์ และอธิมุติอันสมบูรณ์ แล้วพึงขอเอาพระกรรมฐานเถิด

          ในการถวายตัวนั้น ผู้ปฏิบัติพึงกล่าวคำถวายตัวแด่พระผู้มีพระภาคเจ้าดังนี้

          ...อิมาหัง ภะคะวา อัตตาภาวัง ตุมหากัง ปริจจะชามิ...

          ข้าแด่พระผู้มีพระภาคเจ้า ข้าพระพุทธเจ้าขอถวายอัตภาพร่างกายอันนี้แด่พระพุทธองค์...

          พระวิสุทธิมรรคแสดงโทษที่ไม่ยอมถวายตัวแด่พระพุทธเจ้าว่า โยคีหรือบุคคลครั้นไม่ได้ถวายตัวอย่างนี้แล้ว เมื่อหลีกไปอยู่ในที่เสนาสนะอันเงียบสงัด ครั้นอารมณ์อันน่ากลัวมาปรากฏในคลองแห่งจักษุ ก็ไม่สามารถที่จะยับยั้งตั้งตนอยู่ได้ จะเลี่ยงหนีไปยังแดนหมู่บ้าน เกิดเป็นผู้คลุกคลีกับพวกคฤหัสถ์ทำการแสวงหาลาภสักการะอันไม่สมควร ก็จะพึงถึงความฉิบหายเสีย



          สำหรับอานิสงส์การถวายตัวแด่พระพุทธเจ้า คัมภีร์วิสุทธิมรรคได้รจนาไว้เยี่ยงนี้ ส่วนโยคีบุคคลผู้ได้ถวายตัวแล้ว ถึงแม้จะมีอารมณ์อันน่ากลัวปรากฏให้เห็นในคลองจักษุ ก็จะไม่เกิดความหวาดกลัวแต่อย่างใด มีแต่จะเกิดความโสมนัสอย่างเดียวโดยที่จะเตือนตนว่า ‘พ่อบัณฑิต ก็วันก่อนนั้นเจ้าได้ถวายตัวแด่พระพุทธเจ้าแล้วมิใช่หรือ?’เหมือนอย่างว่า บุรุษคนหนึ่งจะพึงมีผ้ากาสาวพัสตร์ (ผ้าที่ทำจากแคว้นกาสี)อย่างดีที่สุด เมื่อผ้านั้นถูกหนูหรือพวกแมลงสาบกัดเขาก็จะพึงโทมนัสเสียใจ แต่ถ้าเขาถวายผ้านั้นแก่ภิกษุผู้ไม่มีจีวรไปเสียแต่นั้นถึงเขาจะได้เห็นผ้านั้น อันภิกษุเอามาตัดให้เป็นชิ้นเล็กชิ้นน้อย เขาก็พึงแต่โสมนัสอย่างเดียว



          ที่กล่าวมาข้างต้นมิได้หมายความเป็นพระสงฆ์หรือเหล่าโยคาวจรทั้งหลายเท่านั้น หากในข้อเท็จจริงกับเวลาท่านที่กำลังฝึกฝนในพระกรรมฐาน ในบ้านของตน หรือบางคราอาจต้องเดินทางไปวัดหรือสถานที่ปฏิบัติธรรมต่าง ๆ ก็ควรยึดถือหลักเช่นนี้เอาไว้เหมือนกัน

          เพราะการถวายตัวแด่สมเด็จพระบรมศาสดา เป็นอุบายจิตสำคัญสำหรับต่อสู้ฝ่าฟันความทุกข์กายทุกข์ใจที่จะเกิดขึ้นจากการฝึกฝนโดยง่าย

          เหมือนมีธงชัยปักเอาไว้ ให้แลเห็น เป็นเครื่องขจัดความน่าหวาดหวั่นพรั่นพรึง หรืออาการขนพองสยองเกล้าจากกิเลส

          ความกลัวทั้งหลายทั้งสิ้นทั้งปวง!

          สำหรับผู้ที่มีครูบาอาจารย์ ก็ควรถวายตัวแก่ครูบาอาจารย์เช่นกัน ควรกล่าวคำถวายตัวดังนี้

          ...อิมาหัง ภันเต อัตตะภาวัง ตุมหากัง ปริจจะชามิ

          ข้าแต่ท่านอาจารย์ผู้เจริญ ข้าพเจ้าขอมอบถวายอัตภาพร่างกายนี้แก่ท่านอาจารย์



          อานิสงส์การถวายตัวแก่ครูบาอาจารย์ ย่อมเป็นคนที่ใคร ๆ ยากขัดขวางไปได้ ไม่เป็นคนตามแต่ใจตน เป็นคนว่าง่ายมีความประพฤติติดเนื่องอยู่กับอาจารย์ เมื่อได้รับการสงเคราะห์จากอาจารย์แล้วก็จะถึงความเจริญงอกงามไพบูลย์ในพระศาสนาต่อไป

          ถึงตรงนี้บางท่านอาจอยากถาม ต้องถวายตัวต่อหน้าครูบาอาจารย์หรือไม่ ก็ขอตอบว่าการถวายตัวต่อท่านด้วยกล่าววาจาให้ท่านรับรู้เป็นอย่างดี หากอยู่ไกลมิอาจทำได้เยี่ยงนั้น ก็ใช้การตั้งจิตถึงท่านแล้วเปล่งวาจาในจิตก่อนปฏิบัติกรรมฐานก็ได้ครับ



          วันนี้ขอลาท่านทั้งหลาย อัชฌาสัยหกประการแห่งผู้สามารถบรรลุพระโพธิญาณอย่างใดอย่างหนึ่งที่คัมภีร์วิสุทธิมรรคกล่าวไว้ดังนี้

          อัชฌาสัย 6 ประการ ย่อมเป็นไปเพื่อความแก่แห่งโพธิญาณของพระโพธิสัตว์ทั้งหลายคือ

          1. พระโพธิสัตว์ทั้งหลาย เป็นผู้มีอัชฌาสัยไม่โลภ เห็นโทษในความโลภ

          2. พระโพธิสัตว์ทั้งหลาย เป็นผู้มีอัชฌาสัยไม่โกรธ เห็นโทษในความโกรธ

          3. พระโพธิสัตว์ทั้งหลาย เป็นผู้มีอัชฌาสัยไม่หลง เห็นโทษในความหลง

          4. พระโพธิสัตว์ทั้งหลาย เป็นผู้มีอัชฌาสัยในการออกบวช เห็นโทษในความเป็นฆราวาส

          5. พระโพธิสัตว์ทั้งหลาย เป็นผู้มีอัชฌาสัยชอบความสงัด เห็นโทษในการคลุกคลีกับหมู่คณะ

          6. พระโพธิสัตว์ทั้งหลาย เป็นผู้มีอัชฌาสัยในพระนิพพาน เห็นโทษในภพและคติทั้งปวง



          พบกันฉบับหน้าครับ!

          วันก่อนได้ปรึกษาหารือกับทมยันตีในฐานะป้า...ฐานะคนช่วยสร้างบุญกุศลกันมายาวนาน...เรื่องที่พูดคุยกันคือ...งานวางโลก...สู่การบวชเรียนของผู้เขียนเอง!

          คิดบวชเรียนครั้งนี้ เป็นที่รู้กันในหมู่คนใกล้ชิด เป็นครั้งสุดท้ายในชีวิตของภูเตศวรอย่างที่เคยบอกเคยเล่าความตั้งใจของตน...

          ...ชาตินี้ขอตายในผ้าเหลือง!

          “เมื่อไหร่?” ทมยันตีย้อนถามเสียงเรียบ ๆ

          ไม่มีรอยประหลาดใจ เพราะรู้มานานกับแรงสัจจาธิษฐานของผู้เขียน

          “ความจริงตั้งใจเอาไว้เดือน 6 ตรงกับวันเกิดตัวเอง...แต่ไม่แน่ใจว่าอะไรที่คั่งค้างจะเสร็จทันหรือเปล่า?” เราตอบตามความรู้สึก ขณะคนเป็นทั้งป้าทั้งเพื่อนถามต่อ

          “มีอะไรบ้าง?”

          “สองเรื่องใหญ่...กับอีกหนึ่งเรื่องเล็ก ๆ” เราบอกตามตรง “หนึ่ง คืองานสร้างกำแพงวัดป่าชนะสงครามกับกุฏิปฏิบัติธรรมของโยมที่นั่น สอง รับปากพี่น้อยเรื่องนวนิยายอติเทพ ที่จะเป็นเรื่องสุดท้ายในชีวิต”

          ทมยันตีนิ่งฟัง...เราจึงอธิบายช้า ๆ ถึงแผนงานที่จะทำ “วิสาขบูชานี้ตรงกับวันที่ 8 พฤษภาคม แม้วจะชวนลูกศิษย์...ญาติมิตรเอาผ้าป่าไปทอดหารายได้เป็นครั้งสุดท้าย ถ้าบุญมีก็น่าจะปิดฉากเรื่องกำแพงวัด ส่วนงานเขียนเวลาสองสามเดือนที่เหลือถ้าทำจริง ๆ จัง ๆ ก็น่าจะปิดลงได้ไม่ยาก...”

          คนนิ่งฟังพยักหน้ารับรู้...ก่อนเอ่ยถาม “แล้วไอ้เรื่องเล็ก ๆ ที่ว่าล่ะ?”

          “แม้วอยากไหว้ครู...ลาเทวดา!” เราเน้นคำหนักแน่น ขณะคนเป็นป้าส่ายหน้า...

          “นั่นเหรองานเล็ก ๆ ของแก?”

          “เล็ก...ใหญ่ก็อยู่ที่เรา ถ้าเราทำงานเล็ก ๆ มันก็เล็กตามที่เรากำหนด” เรายืนยันตามความจริงใจในความนึกคิด “ทำกันภายใน”

          “แกพูดง่าย” คุณหญิงท่านส่ายเศียร “พวกลูกศิษย์ลูกหาแกรู้ทีหลังจะได้ถอนหงอกเอา”

          “ถ้าบอกแบบเปิดเผยก็ไม่ใช่งานเล็ก” เราอุบอิบ ขณะอีกฝ่ายโบกมือกล่าว...

          “ใหญ่เล็กเป็นเรื่องของฉัน...แกมีหน้าที่ตามคน ใครมาไม่มาจะได้รู้จำนวนคนให้แน่นอน จะได้หาสถานที่ให้พอเหมาะพอควร”

          ครับ งานสุดท้ายเรื่องไหว้ครูและลาท่านครานี้ จึงต้องขอความเห็นมาตรงนี้ หลังจากครั้งก่อนใช้คำว่า ‘ครั้งนี้อาจจะเป็นครั้งสุดท้าย’ ในงานไหว้ครูและเสวนาเทวศาสตร์ ณ หอประชุมมหิศร ปี 2550 โดยการเปิดกว้างให้ทุกท่านเข้าร่วมงานนั้น...

          ครั้งนี้จึงเป็นครั้งสุดท้ายอย่างแน่นอน!

          เพราะถ้าในเดือน 6คือวันที่16 พฤษภาคม 2552 ตรงตามกำหนดในใจ ภูเตศวรแม้มิอาจบวชเรียนได้ด้วยเหตุประการใด ๆ ก่อนเข้าพรรษาปีนี้ ยังไงก็ต้องทำให้ได้ นั่นหมายถึงทุกอย่างต้องจบลงก่อนวันที่ 7 กรกฎาคมนี้แน่นอน

          สำหรับท่านที่เคยมาร่วมพิธีเมื่อปี 2550 และผ่านการลงทะเบียนครานั้น เราจะมีเอกสารส่งถึงท่านพร้อมรายละเอียด ส่วนท่านที่ยังไม่เคยร่วมงานพิธี ท่านสามารถติดต่อสอบถามรายละเอียดได้โดยตรงที่คุณชูศรี โทร 08-1258-3495

          ต้องขอย้ำนะครับ การแจ้งสำรองที่นั่ง ขอความแน่นอนชัดเจนด้วย เพราะต้องการทราบจำนวนจริงๆ สำหรับการจัดสถานที่และอาหารทุกมื้อให้เหมาะสมโดยไม่ทอนสิทธิ์ผู้อื่น เพราะใครแจ้งความจำนงก่อนได้สิทธิ์ก่อนตามลำดับ อ้อ...เกือบลืม งานไหว้ครูหนนี้ ไม่มีค่าใช้จ่ายใดๆ นอกจากผู้ที่ต้องการครอบเศียรเท่านั้นที่ต้องเสียค่ากำนลครู 99 บาท ปัจจัยจำนวนนี้จะถวายสมทบผ้าป่าสร้างกำแพงวัดป่าชนะสงคราม ในวันวิสาขบูชาที่จะมาถึงนี้

          เรื่องเล็กๆ ที่คิดและกำลังจะกลายเป็นเรื่องใหญ่อย่างที่กล่าวมาข้างต้น มิได้เกิดเพราะอะไร หากเพราะได้ทำความดีมาถึงวันนี้ ก็เพราะคุณแห่งพระเทวดาและครูบาอาจารย์ จึงอยากทดแทนคุณของทุกท่านทุกพระองค์ ได้กราบลาภารกิจที่ท่านได้มอบหมายให้กระทำในบวรพุทธศาสนามายาวนานกว่ายี่สิบปี จากงาน ‘สร้าง’ ไปสู่ ‘การบำเพ็ญ’ เพื่อหาหนทางพ้นทุกข์ในบั้นปลายตามคำอธิษฐานของตน กับอีกประการสำคัญคือ ความปรารถนาพบพาเพื่อเอ่ยลา ท่านผู้อ่าน ญาติมิตร และลูกศิษย์ที่เคยเกื้อหนุนงานบุญกุศลกันมาด้วยตนเองเป็นครั้งสุดท้ายด้วยรู้แน่อยู่แก่ใจ...

          วันนี้...ธรรมะ 5 นาที ที่เคยโลดแล่นอยู่บนหน้าหนังสือขวัญเรือนมาถึงสิบเก้าปี

          ธรรมะ 5 นาที ที่เป็นเสมือนแกนกลางแห่งสายธารศรัทธาเล็ก ๆ สำหรับงานบุญกุศลเพื่อพระศาสนา เพื่อธรรมยาตราอันอบอุ่นใจในคณะศรัทธาผู้คุ้นเคยมายาวนาน...กำลังจะลับลาจากไปในไม่ช้า...ตามกฎอนิจจัง

          นะมัตถุ พุทธานัง : ความนอบน้อมของข้าพเจ้า จงมีแด่พระพุทธเจ้าทั้งหลาย

          นะมัตถุ โพธิยา : ความนอบน้อมของข้าพเจ้า จงมีแด่พระโพธิญาณ

          นะโม วิมุตตานัง : ความนอบน้อมของข้าพเจ้า จงมีแต่ท่านผู้พ้นแล้วทั้งหลาย

          นะโม วิมุตติยา : ความนอบน้อมของข้าพเจ้า จงมีแต่วิมุตติธรรม



          บาทคาถาข้างต้น มักจะเห็นกำกับอยู่ในเหรียญรูปเคารพหรือวัตถุมงคลของครูบาอาจารย์สายพระกรรมฐานแห่งกองทัพธรรม หรือที่มักเรียกกันว่า พระกรรมฐานสายพระอาจารย์มั่น ภูริทัตโต ในอดีตผู้เขียนรู้เพียงว่า เป็นบาทพระคาถา ‘แคล้วคลาด’ จากภัยอันตราย หากไม่รู้ที่มาโดยชัดเจน ตราบจนกระทั่งเข้าวัดเข้าวา ได้บวชเรียนแล้วถึงรู้ว่าเป็นบาทคาถาที่ตัดทอนมาจากบทสวดมนต์ที่ชื่อว่า ‘โมระปะริตตัง’ นั่นเอง

          ในอดีตจำได้ว่าครั้งเมื่อบวชเรียนถูกครูบาอาจารย์ส่งไปอยู่ตามป่าตามเขาหรือถ้ำต่าง ๆ บทสวดมนต์ที่ใช้ท่องบ่นหลังสวดมนต์ทำวัตรเย็นมิได้ขาด มีอยู่สามสี่บท หนึ่งคือ ‘ระตะนะสุตตัง กับ กะระณียะเมตตะสุตตัง’ ว่ากันว่าสองบทนี้ป้องกันการรบกวนของเหล่าอมนุษย์และภูตผีปิศาจ บทต่อมาคือ ‘ขันธะปะริตตัง’ บทนี้เป็นบทแผ่เมตตาป้องกันงูและอสรพิษต่าง ๆ บทสุดท้ายคือ ‘โมระปะริตตัง’ ตามที่จั่วหัวข้อไว้นั่นเอง

          โมระปะริตตัง ถือเป็นบทสวดมนต์ที่ทำให้ผู้สวดแคล้วคลาดปราศจากภยันตรายทั้งหมด นั่นคือเหตุผลที่ครูบาอาจารย์สายพระกรรมฐานทั้งหลายได้นำเอาบาทคาถาย่อมากำกับลงในวัตถุมงคลของท่าน ไม่ว่าจะเป็นหลวงปู่ขาว อนาลโย หลวงปู่ฝั้น อาจาโร หลวงปู่สิม พุทธาจาโร หลวงปู่ดุลย์ อตุโล ฯลฯ

          เหตุผลในการเขียนถึงพระคาถาโมระปะริตตัง ในวันนี้ก็เพราะมีหลายท่านที่รู้จักมักคุ้นเคยถามไถ่

          “ไปไหนมาไหนภูเตศวรมีพระคาถาอะไรคุ้มตัวบ้าง?”

          คำตอบคือ...‘ไตรสรณคมน์ อันมีพระพุทธเจ้า พระธรรมเจ้า และพระสังฆเจ้า เป็นที่ยึดเหนี่ยว’ หากบางคาบบางคราก็ท่องคาถา ‘มงกุฎพระพุทธเจ้า’เป็นอารมณ์ หากต้องเดินทางไกลในการขับรถก็จะมี ‘โมระปะริตตัง’ที่กำลังกล่าวถึงกำกับทุกครั้ง

          เพื่อแสดงให้เห็นอานุภาพแห่งพระคาถา โมระปะริตตัง จึงขอนำข้อความในหัวข้อปกิณกธรรม หนังสือบูรพาจารย์ มาแสดงไว้ดังนี้



          ประมาณปี 2487 ครูหนูไทย สุพลวานิช เป็นผู้หนึ่งที่ถูกเกณฑ์ไปฝึกอบรมในค่ายเสรีไทยบ้านหนองผือ เป็นธรรมดาในภาวะศึกสงคราม จึงทำให้แสวงหาที่พึ่งทางใจในยามคับขัน ว่างจากการฝึกวันหนึ่งเพื่อนในกลุ่มคนหนึ่งพูดขึ้นว่า “ท่านพระอาจารย์ใหญ่ในวัดหนองผือทราบว่าท่านเป็นพระดีองค์หนึ่ง พวกเราจะไม่ลองไปขอของดีกับท่านดูบ้างหรือ ท่านคงให้พวกเรา”

          ด้วยคำพูดของเพื่อน ทำให้คุณครูหนูไทยหาแผ่นทองมาแผ่นหนึ่งตัดเป็นแผ่นเล็ก ๆ วางใส่พานขันธ์ห้า แล้วให้โยมผู้เฒ่าทายกวัดที่เป็นญาติซึ่งนำภัตตาหารไปถวายตอนเช้า นำแผ่นทองไปถวายท่านเพื่อขอเมตตาทำตะกรุดใหม่ แต่โยมผู้นั้นไม่กล้าเข้าไปหาโดยตรง จึงให้พระอุปัฏฐากเข้าไปลองถามท่านดูก่อน ท่านพระอาจารย์มั่นได้พูดตอบพระอุปัฏฐากว่า

          “เขาอยากได้ กะเฮ็ดให้เขาสั้นตั๊ว!” (หมายความว่าเขาต้องการ ก็ทำให้เขาจะเป็นไรไป)

          เมื่อเอาแผ่นทองถวายแล้ว สามวันหลังจากนั้นพระอุปัฏฐากพระอาจารย์มั่นก็นำแผ่นยันต์ตะกรุดมาคืนให้ ครูหนูไทยเมื่อได้ตะกรุดมาแล้วก็ดีอกดีใจมาก นำพกติดตัวไปด้วยตลอดเวลา วันหนึ่งว่างจากการฝึกอบรม คุณครูจึงเดินเที่ยวไปด้านหลังสนาม เผอิญเหลือบไปเห็นพวกเพื่อน ๆ สามสี่คนกำลังจะทดลองยิง ‘เขี้ยวหมูตัน’ ที่ถือเป็นของดีประเภททนสิทธิ์ด้วยปืนคาร์ไบน์ ปรากฏว่าเขี้ยวหมูตันถูกกระสุนปืนแตกกระจายไป ซึ่งเจ้าของเขี้ยวหมูตันถึงกับหน้าถอดสีไป

          จากนั้นคนที่ทำการยิงหันมาที่ครูหนูไทยเอ่ยถาม “มีของดีอะไรบ้าง?” ด้วยความซื่อ ครูหนูไทยจึงตอบว่า “มีอยู่” แค่นั้นแหละเพื่อนล้วงไปที่กระเป๋าเสื้อ ไม่วายที่คนเป็นเจ้าของจะทัดทานและขอคืน เขาก็ไม่ยอมคืนท่าเดียว และนำไปวางไว้ระยะสามถึงสี่วา แล้วถอยออกมาประทับปืนเล็งยิงไปที่ตะกรุดยันต์นั้น เสียงปืนลั่นดังแชะ...แชะ สองครั้งท่ามกลางเสียงกลั้นหายใจของทุกคน กระสุนไม่ระเบิดในขณะที่ทุกคนตะลึงงัน ครั้งที่สามคนยิงหันปลายกระบอกปืนขึ้นฟ้าเหนี่ยวไก ปรากฏว่าเสียงปืนดังสนั่นหวั่นไหว

          เหตุการณ์ครั้งนั้นแพร่สะพัดออกไป หลายคนทราบข่าวจึงพากันไปขอจากพระอาจารย์มั่นที่วัด ซึ่งส่วนมากจะได้แผ่นผ้าลงอักขระคาถาตัวยันต์ สำหรับตะกรุดแผ่นทองนั้นไม่ค่อยมีเพราะในสมัยศึกสงครามแผ่นโลหะต่าง ๆ หายากมาก ซึ่งต่อมาไม่นานท่านพระอาจารย์มั่นคงเห็นว่ามากเกินไปจนเกินเลย ท่านจึงบอกเลิก ท่านให้เหตุผลว่า

          “สงครามเขาจะสงบแล้ว ไม่ต้องเอาก็ได้ พวกตะกรุด ยันต์ ผ้ายันต์เหล่านั้นมันเป็นของภายนอก สู้เอาคาถาบทนี้ไปบริกรรมแนบกับใจไม่ได้ ให้บริกรรมทุกเช้าค่ำจนขึ้นใจ แล้วจะปลอดภัยจากอันตรายต่าง ๆ”

          ตั้งแต่นั้นมาชาวบ้านหนองผือเลยไม่กล้าขอท่านอีก และเป็นความจริงกับที่พระอาจารย์มั่น ภูริทัตโตได้กล่าวว่าสงครามกำลังจะสงบ เพราะหลังจากที่ท่านกล่าวไว้ไม่ถึงเจ็ดวัน ก็ได้ทราบข่าวว่าเครื่องบินของทหารอเมริกันได้ไปทิ้งระเบิดปรมาณูใส่เมืองฮิโรชิมากับเมืองนางาซากิของประเทศญี่ปุ่นจนย่อยยับ จนญี่ปุ่นได้ประกาศยอมแพ้สงคราม และสงครามได้สงบลงดังที่เราท่านทราบตามหน้าแห่งประวัติศาสตร์นั่นแล



          โมระปะริตตัง (คาถายูงทอง) มีดังนี้

          อุเทตะยัญจักขุมา เอกะราชา

          หะริสสะวัณโณ ปะฐะวิปปะภาโส

          ตัง ตัง นะมัสสามิ หะริสสะวัณณัง ปะฐะวิปปะภาสัง

          ตะยัชชะ คุตตา วิหะเรมุ ทิวะสัง

          เย พราหมะณา เวทะคุ สัพพะธัมเม

          เต เม นะโม เต จะ มัง ปาละยันตุ

          นะมัตถุ พุทธานัง นะมัตถุ โพธิยา

          นะโม วิมุตตานัง นะโม วิมุตติยา

          อิมัง โส ปะริตตัง กัตวา โมโร จะระติ เอสะนาฯ

          อะเปตะยัญจักขุมา เอกะราชา

          หะริสสะวัณโณ ปะฐะวิปปะภาโส

          ตัง ตัง นะมัสสามิ หะริสสะวัณณัง ปะฐะวิปปะภาสัง

          ตะยัชชะ คุตตา วิหะเรมุ รัตติง

          เย พราหมะณา เวทะคุ สัพพะธัมเม

          เต เม นะโม เต จะ มัง ปาละยันตุ

          นะมัตถุ พุทธานัง นะมัตถุ โพธิยา

          นะโม วิมุตตานัง นะโม วิมุตติยา

          อิมัง โส ปะริตตัง กัตวา โมโร วาสะมะกัปปะยีติฯ



          ถ้ามีเวลาก็ควรสวดให้ครบ หากเวลาน้อยก็ท่องเฉพาะ ‘นะมัตถุ พุทธานัง นะมัตถุ โพธิยา นะโม วิมุตตานัง นะโม วิมุตติยา’ แค่นี้ก็ได้

          หรือบางท่านจะใช้เป็นคำบริกรรมในใจเวลาปฏิบัติสมาธิ และใช้แค่...

          ‘นะโม วิมุตตานัง นะโม วิมุตติยา’ ก็ไม่ผิดแต่อย่างใด



          ครับ ธรรมะ 5 นาที ในฉบับนี้ อาจมิใช่หลักธรรมหรือแก่นธรรมอะไร หากก็เหมือนคติที่ว่า ‘รู้ไว้ใช่ว่าใส่บ่าแบกหาม’ อย่างน้อยก็เป็นคำรำลึกถึง พระพุทธเจ้า พระโพธิญาณ ผู้พ้นแล้วและพระวิมุตติธรรมทั้งปวง เพื่อเป็นสิริมงคลในชีวิตประจำวันที่ต้องเผชิญทุกข์และภยันตรายทั้งปวง อีกทั้งยังเป็นที่น้อมนำสติมาสู่ใจตนในทุกคราที่กล่าวพระคาถา ซึ่งถือเป็นการสร้างบารมีแก่ตนอีกประการ

          สวัสดีปีใหม่ครับ

          งานบุญทอดกฐินงานแรกในปีนี้ที่วัดป่าหนองแซง จังหวัดอุดรธานี เสร็จสิ้นลง ปีนี้งานกฐินวัดป่าหนองแซงไม่มีคุณหญิงวิมล ศิริไพบูลย์ ร่วมเดินทาง เพราะกฐินของวัดอมราวาส จังหวัดสุโขทัย ตรงกับวัดป่าหนองแซงโดยบังเอิญ เราสองคนก็เลยต้องแยกงานกันทำงานเพื่อพระศาสนาและครูบาอาจารย์

          แม้จะอยู่ในช่วงภาวะเศรษฐกิจถดถอย ทว่าปีนี้วัดป่าหนองแซง ได้ยอดกฐินถึง 2 ล้านบาททั้ง ๆ ที่เจ้าภาพและผู้มีจิตศรัทธามิได้คาดหวังอะไรล่วงหน้า ก็ต้องขอยกความมหัศจรรย์ใจนี้ไปให้เทพยดาเจ้าทั้งหลาย เพราะไม่มีอะไรมากไปกว่าความตั้งใจทำให้ดีที่สุดและคำอธิษฐานในคืนก่อนวันทอดกฐิน

          “...ขอให้เทวดาช่วยดลใจคนใจบุญมาร่วมงาน จะได้ช่วยปลดหนี้วัด ปลดทุกข์ให้ครูบาอาจารย์!”

และอานิสงส์

          บูรพาจารย์ด้านกรรมฐานต่างรู้ว่า วิธีการเจริญกรรมฐานอันเป็นสัมมาสมาธิในพุทธศาสนา มีมากมายหลายประการถึง 40 วิธี หากครูบาอาจารย์สายพระกรรมฐานในอดีตและปัจจุบัน มักจะใช้หลักการพิจารณากายคตา เป็นเครื่องถอดถอนชำระกิเลส แม้แต่ในมูลบทกรรมฐานที่พระอุปัชฌาย์ให้อนุศาสน์แก่กุลบุตรผู้บวชใหม่ในบวรพุทธศาสนา ท่านยังพากล่าววิธีพิจารณาอาการแห่งกาย เป็นอนุโลม-ปฏิโลม ดังนี้

          ...เกสา โลมา นขา ทันตา ตะโจ...

          ตะโจ ทันตา นขา โลมา เกสา...

          มูลกรรมฐานทั้งห้าประกอบด้วย ผม ขนเล็บ ฟัน หนัง...เหตุที่ท่านให้พิจารณาอาการทั้งห้าก่อน ก็เพราะเป็นอาการภายนอกที่เห็นได้ชัดและง่ายต่อการจดจำ

          ทำไมต้องพิจารณากาย? คำตอบคือ กายเป็นที่ตั้งของชีวิต เป็นเรือนแห่งการเวียนว่ายตายเกิดด้วยอุปาทานความหลงผิดจนจิตยึดติดเป็นตัวกูของกู ฉะนั้นครูบาอาจารย์ท่านจึงให้พิจารณาจนเห็นความจริงแท้แห่งกายดังการอรรถาธิบายความถึงกายคตาสติว่า...เป็นกรรมฐานสำหรับชำระจิตใจให้บริสุทธิ์ ด้วยมานึกถึงกาย คือที่ประชุมแห่งความน่าเกลียดแห่งอาการสามสิบสอง พิจารณาให้เห็นความจริงว่าทั้งหมดคืออาการแห่งสิ่งปฏิกูล จนเกิดความเบื่อหน่ายคลายยึดติดโดยปัญญา

          เมื่อจิตมีปัญญา ไม่ยึดกายปล่อยวางธาตุที่ประชุมกันเป็นตัวตน...ความไม่เกิดเพื่อเวียนภพเวียนชาติจะตามมาในไม่ช้า ก็เมื่อไม่ติดไม่ยึดในกาย จิตจะเอาอะไรมาเกิดในภพได้

          ในหนังสือ ท่านพระอาจารย์เสาร์ กันตสีโล ของวัดดอนธาตุ พรรณนาวิธีการเจริญกายคตาไว้ชัดเจนยิ่ง จึงขอนำมาเสนอเพื่อประโยชน์แห่งพุทธศาสนิกชนในครั้งนี้

          ก่อนอื่นเมื่อจะเจริญกายคตาสติ ให้เจริญโดยนัยที่มาในบทบาลี ดังนี้ว่า...

          อะยังโข เม กาโย, อุทธัง ปาทะตะลา, อะโธเกสะมัตถะกา, ตะจะปะริยันโต, ปูโร นานัปปะการัสสะ อะสุจิโน, อัตถิ อิมัสมิง กาเย, เกสา โลมา นะขา ทันตา ตะโจ, มังสัง นะหารู อัฏฐิ อัฏฐิมิญชัง วักกัง, หะทะยัง ยะกะนัง กิโลมะกัง ปิหะกัง ปัปฝาสัง, อันตัง อันตะคุณัง อุทะริยัง กะรีสัง, ปิตตัง เสมหัง ปุพโพ โลหิตัง เสโท เมโท, อัสสุ วะสา เขโฬ สิงฆาณิกา ละสิกา มุตตัง อะยังโข เม กาโย อุทธัง ปาทะตะลา, อะโธ เกสะมัตถะกา ตะจะปะริยันโต, ปูโร นานัปปะการัสสะ, อะสุจิโนติ



          การท่องบาลี ควรจำกายคตานี้โดยให้รู้และเข้าใจเนื้อความดังนี้ว่า...

          อะยังโข เม กาโย...กายของเรานี้แล

          อุทธัง ปาทะตะลา เบื้องบนตั้งแต่พื้นเท้าขึ้นมา

          อะโธ เกสะมัตถะกา เบื้องต่ำนับแต่ปลายผมลงไป

          ตะจะปะริยันโต มีหนังหุ้มอยู่เป็นที่สุดรอบ

          ปูโร นานัปปะการัสสะ อะสุจิโน เต็มไปด้วยของโสโครกไม่สะอาดมีประการต่าง ๆ

          อัตถิ อิมัสมิง กาเย มีอยู่ในกายนี้ เป็นที่ประชุมของน่าเกลียด

          เกสา ผมทั้งหลายที่อยู่ตามหนังศีรษะ ดำบ้าง ขาวบ้าง

          โลมา ขนทั้งหลายที่งอกอยู่ตามรูขุมขนทั่วกาย เว้นไว้แต่ฝ่ามือและฝ่าเท้า

          นะขา เล็บทั้งหลายที่งอกอยู่ตามปลายนิ้วมือ นิ้วเท้า มีวรรณะขาว

          ทันตา ฟันทั้งหลายที่งอกอยู่ตามกระดูกคางข้างบน-ข้างล่าง สำหรับบดเคี้ยวอาหาร ชุ่มอยู่ด้วยน้ำลายเป็นนิตย์

          ตะโจ หนังที่หุ้มอยู่รอบกาย

          มังสัง เนื้อภายในมีวรรณะอันแดงชุ่มไปด้วยโลหิต

          นะหารู เอ็นทั้งหลาย ที่รึงรัดรวบโครงกระดูกไว้ มีวรรณะออกขาว

          อัฏฐิ กระดูกทั้งหลาย ที่เป็นร่างโครงแข็งค้ำอยู่ในกาย มีวรรณะขาว

          อัฏฐิมิญชัง เยื่อในกระดูก มีวรรณะขาวเหมือนยอดหวายที่เผาอ่อน ๆ แล้วใส่ในกระบอกไม้ เยื่อในกระดูกสมองศีรษะเป็นยวงขาวเหมือนเยื่อในหอยจุ๊บแจงหรือนุ่นคลุกกะทิ

          วักกัง ม้าม คือก้อนเนื้อ มีสีแดงคล้ำ 2 ก้อน มีขั้วอันเดียวเหมือนผลมะม่วง 2 ผล มีขั้วเดียวกัน อยู่ข้างซ้ายเคียงกับหัวใจ

          หะทะยัง หัวใจ มีสัณฐานคล้ายดอกบัวตูม ตั้งอยู่ท่ามกลางอกค่อนไปข้างซ้าย

          ยะกะนัง ตับ คือแผ่นเนื้อ 2 แผ่น มีสีแดงคล้ำ ตั้งอยู่ด้านขวาของหัวใจ

          กิโลมะกัง พังผืด มีวรรณะอันขาวเป็นแผ่นบางเหนี่ยวหนังกับเนื้อ เหนี่ยวเอ็นกับเนื้อและกระดูกกับเนื้อไว้บ้าง

          ปิหะกัง ไต เป็นชิ้นเนื้อดำคล้ำเหมือนลิ้นโคดำ อยู่ข้างชายโครง

          ปัปผาสัง ปอด เป็นแผ่นเนื้อมีวรรณะแดงคล้ำ ๆ ชายเป็นแฉก ปกเหนือหัวใจและม้ามอยู่ท่ามกลางอก

          อันตัง ไส้ใหญ่ ปลายหนึ่งอยู่ทวาร ทบไปทบมา มีวรรณะขาวชุ่มด้วยโลหิตในท้อง เหมือนงูขาวที่เขาตัดศีรษะแล้วแช่ในรางเลือดฉะนั้น

          อันตะคุณัง สายติดเหนี่ยวไส้ใหญ่ มีวรรณะอันขาว
         
          อุทะริยัง อาหารนอนท้อง หรืออาหารในกระเพาะอาหาร เช่นอาหารที่กลืนเข้าไปแล้วอาเจียนออกมา

          กะรีสัง อาหารเก่าที่กินค้างกลายเป็นคูถไม่ต่างจากอุจจาระที่ถ่ายออกมาฉะนั้น

          เสมหัง น้ำเสลด มีวรรณะขาวคล้ำ ๆ เป็นมวก ๆ ติดอยู่กับพื้นหลอดไส้ด้านใน

          ปิตตัง น้ำดี สีเขียวคล้ำที่เป็นฝักตั้งอยู่ท่ามกลางอก อยู่เฉพาะที่ไม่ซึมซาบทั่วกาย

          ปุพโพ น้ำเลือดน้ำหนอง ย่อมตั้งอยู่ในสรีระที่มีบาดแผล

          โลหิตัง น้ำเลือด วรรณะสีแดงสด มีขังอยู่ตามขุมในกายและซึมซาบอยู่ทั่วร่างกาย

          เสโท น้ำเหงื่อ ที่ซ่านออกตามขุมขนในกาลร้อน

          เมโท น้ำมันข้น หรือไขมัน มีสีเหลืองติดอยู่กับหนังต่อเนื้อ

          อัสสุ น้ำตาที่ไหลออกจากตาเมื่อกาลทุกข์โทมนัส

          มาถึง วะสา น้ำมันเหลวเป็นเปลวอยู่ในพุง เหมือนเปลวสุกร

          เขโฬ น้ำลาย มีทั้งใสและข้น

          สิงฆาณิกา น้ำมูก มีอาการเหลวบ้าง ข้นบ้าง เป็นยวงออกจากนาสิก

          ละสิกา น้ำไขข้อ ติดอยู่ตามข้อต่อของกระดูก

          มุตตัง น้ำปัสสาวะ เกรอะออกจากรากและคูถมาไว้ในถุงบริเวณหัวเหน่า



          เมื่อจดจำได้แล้ว ให้กำหนดจิตนึกพิจารณาอาการทั้ง 32 ดังกล่าวในเหล่านั้นให้เป็นของปฏิกูล น่าเกลียดทุกส่วน ถ้ายังไม่เห็นเป็นปฏิกูลลงได้ ยังกำหนัดยินดีในกายของตัวนี้ ก็ให้ถามตัวเองว่า สิ่งใดเป็นของหอมหรือดีของงามทำให้มาหลงกำหนัดยินดีรักใคร่กายนี้อยู่ ความจริงล้วนเป็นเครื่องปฏิกูล...น่ารังเกียจทั้งนั้นมิใช่หรือ

          ถ้าพิจารณาไม่ชัด...ยังไม่เห็นเป็นสิ่งปฏิกูลลงได้ทุกส่วน ก็ควรน้อมในที่จะปรากฏชัด คือ น้ำมูตรคูถหรือเสมหะ น้ำเลือดน้ำหนอง ผมเล็บ ที่เหมือนผักหญ้าดูดน้ำเลือดน้ำหนองไปหล่อเลี้ยง หรือยกข้าวของผ้าผ่อนที่ขาวบริสุทธิ์สะอาด ถ้าแปดเปื้อนน้ำเลือด หนอง มูตรคูถ แล้วก็จะเป็นของปฏิกูลน่ารังเกียจฉันใด...ผม ขนเล็บ หนัง...จะสำคัญว่างามก็แปดเปื้อนอยู่ด้วยมูตรคูถเลือดหนองก็เป็นของปฏิกูลฉันนั้น

          เล็บหรือฟัน...ถ้าไม่ทำความสะอาดไม่กี่วัน จะเกิดความน่ารังเกียจหรือไม่ ผมถ้าไม่สระทิ้งไว้สักอาทิตย์สองอาทิตย์จะเป็นเยี่ยงไร จะเหม็นสาบสางแค่ไหน...ควรพิจารณาอย่างนี้เนือง ๆ ในที่สุดจะเกิดปัญญาธรรม มองเห็นความจริง...ท้ายสุดคือความหน่ายและถ่ายถอนจากอุปาทาน การยึดมั่นถือมั่นในกาย



          อานิสงส์ของการเจริญกายคตาสติ

          ผู้เจริญกายคตาสติ ชื่อว่าดื่มกินรสคือ นฤพาน เพราะพระพุทธเจ้าตรัสไว้ว่า อะมะตันเตสัง ภิกขเว แน่ะ ภิกษุทั้งหลาย ใครเจริญกายคตาสติ ผู้นั้นได้ชื่อว่าดื่มกินรสคือพระนฤพาน เป็นธรรมอันไม่ตายแล้ว เพราะว่าพระนฤพานคือธรรมดับราคะ โทสะ โมหะ ก็ที่เจริญกายคตานี้

          เหตุนั้น เมื่อปรารถนาจะรักษาพรหมจรรย์ให้บริสุทธิ์ ใคร่ดื่มรสพระนฤพานแล้ว พึงเจริญสติกรรมฐานด้วยกายคตา เมื่อเจริญให้เกิดปฏิกูลขึ้นในใจ ครั้นเกิดแล้วให้รักษาปฏิกูลสัญญานั้นไว้ เมื่อเพียรไปจะเป็นอุบายชำระใจให้บริสุทธิ์ เป็นกุศลอันวิเศษนำพาสู่ความพ้นทุกข์ได้ในไม่ช้า อย่างแน่นอน