พุทธศาสนสุภาษิต by นันทวดี

๑. อัตตวรรค คือ หมวดตน

๑. อตฺตา หเว ชิตํ เสยฺโย.
     ชนะตนนั่นแหละ เป็นดี

๒. อตฺตา หิ กิร ทุทฺทโม.
     ได้ยินว่าตนแล ฝึกได้ยาก

๓. อตฺตา สุทนฺโต ปุริสสฺส โชติ.
     ตนที่ฝึกดีแล้ว เป็นแสงสว่างของบุรุษ

๔. อตฺตา หิ อตฺตโน นาโถ
     ตนแล เป็นที่พึ่งแห่งตน

๕. อตฺตา หิ อตฺตโน คติ.
     ตนเทียว เป็นคติของตน

๖. อตฺตา หิ ปรมํ ปิโย
     ตนแล เป็นที่รักอย่างยิ่ง

๗. นตฺถิ อตฺตสมํ เปมํ.
     ความรัก (อื่น) เสมอด้วยตนไม่มี

๘. อตฺตนา ว กตํ ปาปํ อตฺตนา สงฺกิลิสฺสติ.
     ตนทำบาปเองย่อมเศร้าหมองเอง

๙. อตฺตนา อกตํ ปาปํ อตฺตนา ว วิสุชฺฌติ.
     ตนไม่ทำบาปเองย่อมหมดจดเอง

๑๐. อตฺตตฺถปญฺญา อสุจี มนุสฺสา.
     มนุษย์ผู้เห็นแก่ประโยชน์ตน เป็นคนไม่สะอาด

๑๑. อตฺตานํ ทมยนฺติ ปณฺฑิตา.
     บัณฑิต ย่อมฝึกดี

๑๒. อตฺตานํ ทมยนฺติ สุพฺพตา
     ผู้ประพฤติดี ย่อมฝึกตน

๑๓. อตฺตนา หิ สุทนฺเตน นาถํ ลภติ ทุลฺลภํ.
     ผู้มีตนฝึกดีแล้ว ย่อมได้พึ่งซึ่งได้ยาก

๑๔. โย รกฺขติ อตฺตานํ รกฺขิโต ตสฺส พาหิโร.
     ผู้ใดรักษาตนได้ ภายนอกของผู้นั้นก็เป็นอันรักษาด้วย

๑๕. อตฺตานญฺเจ ปิยํ ชญฺญา รกฺเขยฺย นํ สุรกฺขิตํ.
     ถ้ารู้ว่าตนเป็นที่รัก ก็ควรรักษาตนนั้นให้ดี

๑๖. ปริโยทเปยฺย อตฺตานํ จิตฺตเกฺลเสหิ ปณฺฑิโต.
     บัณฑิตพึงทำตนให้ผ่องแผ้วจากเครื่องเศร้าหมองจิต

๑๗. อตฺตานญฺเจ ตถา กยิรา ยถญฺญมนุสาสติ.
     ถ้าพร่ำสอนผู้อื่นฉันใด ก็ควรทำตนฉันนั้น

๑๘. อตฺตนา โจทยตฺตานํ.
     จงเตือนตนด้วยตนเอง

๑๙. ปฏิมํเสตมตฺตนา.
     จงพิจารณาตนด้วยตนเอง

๒๐. ทุคฺคา อุทฺธรถตฺตานํ ปงฺเก สนฺโนว กุญฺชโร.
     จงถอนตนขึ้นจากหล่ม เหมือนช้างตกหล่มถอนตนขึ้นฉะนั้น

๒๑. อตฺตานุรกฺขี ภว มา อฑยฺหิ.
     จงเป็นผู้ตามรักษาตน อย่าได้เดือดร้อน

๒๒. อตฺตานญฺจ น ฆาเตสิ
     อย่าฆ่าตนเสียเลย

๒๓. อตฺตานํ น ทเท โปโส.
     บุรุษไม่พึงให้ซึ่งตน

๒๔. อตฺตานํ น ปริจฺจเช.
     บุรุษไม่พึงสละเสียซึ่งตน

๒๕. อตฺตานํ นาติวตฺเตยฺย.
     บุคคลไม่ควรลืมตน

๒๖. อตฺตทตฺถํ ปรตฺเถน พหุนาปิ น หาปเย.
     ไม่ควรพร่าประโยชน์ตน เพราะประโยชน์ผู้อื่นแม้มาก

๒๗. อตฺตานญฺเจ ปิยํ ชญฺญา น นํ ปาเปน สํยุเช.
     ถ้ารู้ว่าตนเป็นที่รัก ก็ไม่ควรประกอบตนนั้นด้วยความชั่ว

๒๘. ยทตฺตครหี ตทกุพฺพมาโน.
     ติตนเองเพราะเหตุใด ไม่ควรทำเหตุนั้น