มิ่งไม้มงคล by แม่เม้า

          ทิศตะวันออก (บูรพา)ควรปลูกไผ่ ต้นกุ่ม และมะพร้าว

          ทิศตะวันออกเฉียงใต้ (อาคเนย์)ให้ปลูกต้นยอ และสารภี

          ทิศใต้ (ทักษิณ) เป็นมะม่วง มะพลับ

          ทิศตะวันตกเฉียงใต้ (หรดี)ต้นชัยพฤกษ์ สะเดา ขนุน พิกุล

          ทิศตะวันตกเฉียงเหนือ (พายัพ)ให้ปลูกมะกรูด

          ทิศเหนือ (อุดร)ปลูกพุทรา และหัวว่าน

          ทิศตะวันออกเฉียงเหนือ (อีสาน)ปลูกทุเรียน กับขุดบ่อน้ำค่ะ สังเกตุดูว่าเป็นต้นไม้ที่ได้ใช้ประโยชน์ในชีวิตประจำวันกันจริงๆ ได้ร่มเงาบ้าง เป็นอาหารบ้าง ทำเครื่องมือ และเครื่องใช้ไม้สอยประจำบ้านบ้าง

          บางคนก็เลือกที่จะปลูกต้นไม้ตามวันก็มี เช่น จะปลูกขิง ข่า ให้เลือกปลูกวันอาทิตย์ วันจันทร์เป็นต้นกล้วยกับอ้อย อังคารและเสาร์ปลูกพืชจำพวกเอาใบ เช่น แมงลัก ผักต่างๆ ตะไคร้ และพลู วันพุธกับพฤหัสบดี ปลูกพืชเอาดอกต่างๆ จะดี ส่วนวันศุกร์ท่านให้ปลูกข้าว ฟัก แฟง แตง ถั่ว และพืชให้ผลต่างๆ ตำรานี้เน้นหนักด้านพืชผักสวนครัวค่ะ

          คราวนี้ถึงไม้ที่ปลูกแล้วเป็นมงคลกับผู้ปลูกบ้างล่ะ เราไล่กันมาตั้งแต่ยุคสุโขทัยกันเลยดีกว่า โดยจับเอาจากศิลาจารึกเลยทีเดียว

          ทิศเหนือ เป็นทิศหน้าบ้าน ท่านปลูกมะขาม โดยถือเคล็ดว่าทำให้คนเกรงขาม

          ทิศใต้ เป็นทิศหลังบ้าน ท่านให้ปลูกขนุน ถือเคล็ดเอาว่าจะมีคนรักใคร่ สนับสนุน หรือเกื้อหนุนสงเคราะห์เราให้วาสนาบารมีรุ่งเรืองขึ้นกว่าเดิม

          ทิศตะวันออก เป็นทิศข้างบ้าน ท่านปลูกมะตูม เสียงมะตูมไปพ้องกับคำว่าตูมตามดังสนั่นกึกก้อง หวังเอาเคล็ดว่า เจ้าของบ้านมีชื่อเสียงโด่งดังขจรขจายไปไกล ฝ่ายคนอินเดียนั้นถือว่าใบมะตูม คือไม้ศักดิ์สิทธิ์ของพระอิศวรเจ้า บางตำราบอกว่าเป็น ตรี อาวุธของพระนารายณ์

          ทิศตะวันตก เป็นทิศข้างบ้านอีกด้านหนึ่ง ควรปลูกมะรุมแล้วจะดี มีคนมะรุมมะตุ้มนิยมรักใคร่

          ดูให้ถนัดแล้วจะรู้ชัดว่า คนไทยจับเอาชื่อของต้นไม้มากำหนดว่าเป็นมงคลนาม มะขามจึงเป็นมงคลนามตามราชประเพณีและวัฒนธรรมไทยมาตั้งแต่ยุคสุโขทัย ด้วยเหตุนี้ในรัชสมัยพระพุทธเจ้าหลวง จึงทรงรับสั่งให้ปลูกมะขามไว้ทั่วทั้งวังหลวง หน้าพระที่นั่งจักรีมหาปราสาท ประตูวังชั้นใน ชั้นนอกขยายไปสู่ปริมณฑลข้างเคียง ตลอดจนรอบท้องสนามหลวงในรูปทรงต่างๆ ตั้งแต่เป็นต้นมะขามธรรมดา จนถึงตัดเป็นทรงพุ่มข้าวบิณฑ์

          แม้แต่ถนนหนทางนับจาก ราชดำเนินกลาง ราชดำเนินใน ราชดำเนินนอก ตลอดจนสายอื่นๆ รอบพระบรมมหาราชวัง ก็เต็มไปด้วยไม้มะขามเสมือนหนึ่งการสร้างขอบเขตขัณฑสีมาให้อริราชศัตรูได้เกรงขามประเทศไทยฉะนั้น แต่ประโยชน์ที่แท้จริงอันแอบแฝงอยู่ในมะขามนั้น มากมายเหลือคณานับ ถือได้ว่ามะขามเป็นไม้เศรษฐกิจได้ เพราะทุกส่วนมีประโยชน์ทั้งสิ้นในแง่โภชนาบำบัด ผลมะขามแก้อาการท้องผูก รักษาโรคผิวหนังเป็นเวชสำอาง ใบอ่อนพอกหัวเด็กแก้หวัดได้ ไม้มะขามทำเขียง สาก ครกไม้ ไปจนถึงเป็นส่วนประกอบของอาวุธประเภทด้ามหอกอีกด้วย

          สำหรับขนุนนั้น ภายในพระที่นั่งไพศาลทักษิณ พระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าฯ รัชกาลที่ 4โปรดเกล้าฯ ให้เจ้าจอมมารดาเที่ยงปลูกขนุนไว้เพื่อใช้ประกอบพระราชพิธีหลั่งทักษิโณทก และเมื่อวันที่ 12 สิงหาคม 2535 เป็นวาระมหามงคลที่สมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ พระบรมราชินีนาถ ทรงเจริญพระชนมายุครบ 5 รอบ พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว โปรดเกล้าฯ พระราชทานพันธุ์ขนุนไพศาลทักษิณนี้เพื่อให้ผู้ว่าราชการจังหวัดทั่วประเทศนำไปส่งเสริมให้แพร่หลายสู่ประชาชน เพื่อความเป็นสิริมงคลแก่บ้านเมืองสืบไป

          ไม้มงคลชนิดต่อมาคือ มะตูมนั้น นอกจากเป็นประโยชน์ด้านสมุนไพรยารักษาโรค และนำไปปรุงอาหาร กับเครื่องดื่มได้หลายชนิดแล้ว ยังเป็นหนึ่งในจำนวนไม้มงคลนามที่ขาดไม่ได้ในพิธีกรรมต่างๆ อาทิ พิธีพระราชทานน้ำมหาสังข์พร้อมใบมะตูมทัดหูแก่ข้าราชบริพาร เพื่อความเป็นสิริมงคลในการปฏิบัติภารกิจต่างพระเนตรพระกรรณทุกๆ ครั้งไป ในพระราชพิธีมุรธาภิเษก ขณะทรงน้ำพระมหาสังข์ พระมหากษัตริย์จะทรงรับใบมะตูมจากมหาราชครู ผู้ถวายแทนทวยเทพยดาทั้งหลาย สำหรับทัดพระกรรณขวาเช่นกัน

          ปัจจุบันนี้พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวของเราพระราชทานใบมะตูมให้เอกอัครราชฑูต ผู้แทนพระองค์ก่อนไปประจำตามสถานฑูตต่างๆ ในต่างประเทศบ้าง พระยาแรกนาขวัญพร้อมคู่หาบเงิน และหาบทองที่จะทำพิธีจรดพระนังคัลแรกนาขวัญบ้าง พิธีขอพระราชทานน้ำมหาสังข์คู่บ่าวสาวและผู้สูงอายุที่โปรดเกล้าฯ ให้เข้าเฝ้าบ้างต่างก็ได้รับพระราชทานใบมะตูมทัดหูเพื่อความเป็นสิริมงคลทั้งสิ้น

          มะรุม เป็นไม้มงคลปลูกไว้เพื่อใช้ข่มนาม และปกป้องมิให้ภูตผีมารุมทำร้ายตน หรือสัตว์เลี้ยง ใช้ปัดรังควาน และคุ้มครองให้พ้นจากโรคภัยไข้เจ็บ สมัยโบราณนิยมปลูกต้นมะรุมล้อมรอบโรงพญาช้างทรงของพระมหากษัตริย์ จัดได้ว่าเป็นโบราณราชประเพณีอย่างหนึ่งด้วย

          กาลเวลาล่วงเลยไป สภาพการปลูกเรือนเพื่ออยู่อาศัยมีเหตุปัจจัยหลายอย่างที่ทำให้ไม่สามารถปลูกต้นไม้มงคลได้ครบตามคติโบราณได้ จึงเริ่มเลือกเฟ้นเอาเฉพาะที่สำคัญเท่าที่เป็นไปได้ เช่น ปลูกมะยมไว้หน้าบ้านเพื่อความเป็นสิริมงคลด้านความนิยมชมชอบ ปลูกชัยพฤกษ์เพื่อชัยชนะ ไม้ทั้งสองชนิดขนาดไม่ใหญ่โตนัก พอทำใจได้ว่าไม่กินเนื้อที่ปลูกเท่ามะขามที่ใหญ่โตเกินกำลังของบ้านขนาดไม่กี่ตารางวาในปัจจุบัน บางคนปลูกพุทธรักษา เพื่ออาศัยพุทธานุภาพช่วยคุ้มครอง หรือปลูกดาวเรือง เพื่อความเจริญรุ่งเรือง เป็นต้น

          ส่วนคนชาติอื่นที่มีคตินิยมเรื่องไม้มงคลเหมือนเรา เอาที่ใกล้ชิดสนิทเป็นญาติมากที่สุดก็เป็นชาวอินเดียนับถือศาสนาอินดู ซึ่งถือว่ากะเพรานั้นหากบริโภคแล้วเป็นมงคล สามารถคุ้มครองภัยต่างๆ ได้

          หญ้าคา ใช้จุ่มน้ำพรมบ้านเรือน สถานที่ โรงพิธีให้บริสุทธิ์ปราศจากมลทินก่อนทำพิธีต่อไป พลู เป็นใบไม้ของพระลักษมีเทวีแห่งโภคทรัพย์ มะพร้าวเป็นผลไม้ศักดิ์สิทธิ์ สัญลักษณ์ของความอุดมสมบูรณ์

ส่วนชาวจีนเชื่อว่า ท้อ เป็นต้นไม้สวรรค์ สัญลักษณ์ของความยั่งยืน ถ้าแขวนที่ประตูจะป้องกันภูตผีปีศาจได้ สรรพคุณพอๆ กับใบหนาดของไทยเลยค่ะ

          ทับทิม เป็นเครื่องหมายของความอุดมสมบูรณ์ การมีลูกหลานมากมายเหมือนเมล็ดของมัน ใบนั้นใช้ไล่ผีได้

          โป๊ยเซียน นำโชคลาภมาให้ ป้องกันอันตรายได้อีกด้วย

          ไม้ที่เป็นมงคลนามผ่านไปแล้ว หากจะจบก็คงยังไม่สมบูรณ์เพราะยังขาดเรื่องของไม้ที่ไม่เป็นมงคลอยู่หลายชนิดเหมือนกัน อย่างชบานั้นไม่นิยมปลูกโดยเฉพาะชบาแดงใช้ทัดหูคนต้องโทษประหาร มีปรากฏในกฎหมายโบราณสมัยอยุธยาว่าด้วยพระไอยการลักษณะผัวเมียข้อ 90 ว่า “...ท่านว่าเป็นหญิงร้ายให้ทวนมัน 30 ที แล้วให้โกนศีรษะหญิงนั้น เป็นตะแลงแกงทัดดอกชบาสองหู ขึ้นขาหย่างประจาร 3 วัน”