การเจิม by แม่เม้า

การเจิม

          มีข้อสังเกตว่า สิ่งใดที่เกี่ยวข้องกับพิธีกรรม อันเป็นมงคลต่อชีวิตแล้วส่วนใหญ่มักมีกลิ่นหอมเสมอ ความหอมของดอกไม้กับกลิ่นธูป และแสงสว่างจากเปลวเทียนล้วนเป็นสื่อน้อมนำจิตใจให้สงบ ระงับ เย็นลง เพราะจดจ่อแน่วแน่ต่อปัจจุบันขณะกำลังมีพิธี ก่อให้เกิดสมาธิอ่อนๆ ส่งผลให้รู้สึกว่าบรรยากาศมีความศักดิ์สิทธิ์ สามารถบันดาลสิ่งที่ปรารถนาให้เกิดสัมฤทธิผลได้ในเร็ววัน

          ของหอมที่ใช้ประกอบเป็นเครื่องบูชาในพิธีกรรม หรือยัญพิธีเท่าที่ทราบนอกจาก ดอกไม้ ธูป เทียน แล้วยังมีกำยาน กระแจะจันทน์กับน้ำมันหอมอีกด้วย

          อรรถกถามัชฌิมนิกาย กล่าวไว้ว่า ที่เขาคันธมาทน์ (แปลว่า ผาหอมหวาน) อันเป็นเขายอดหนึ่งในห้ายอด ที่ล้อมรอบสระอโนดาต มีต้นไม้อยู่ ๑๐ ชนิด ซึ่งมีกลิ่นหอมแรง นำมาปรุงเป็นยารักษาโรค และใช้ผสมในเครื่องหอมอื่นๆ เพื่อบูชาเทพเจ้ากับสิ่งศักดิ์สิทธิ์ได้ ต้นไม้ทั้ง ๑๐ ชนิดรวมเรียกว่า คันธชาติ หรือ สุคนธชาติ ค่ะ

          โบราณาจารย์ท่านมีความรู้ลึกซึ้งลงไปว่า ต้นไม้แต่ละชนิดสามารถให้ความหอมแก่เราจากส่วนใดบ้าง เพื่อที่จะเลือกใช้งานได้ถูกต้องตรงวัตถุประสงค์

          มูลคันธะ มีรากหอมเช่น ขมิ้น และแห้วหมู

          สารคันธะ มีแก่นหอม เช่นจันทน์ขาว

          เผคคุคันธะ มีกระพี้หอม เช่น จันทน์แดง

          ตลคันธะ มีเปลือกหอม เช่น อบเชย ชะลูด

          ปปฎิกคันธะ มีสะเก็ดหอม เช่น กฤษณา

          รสคันธะ มียางหอม เช่น มะกอก การบูร

          ปัตคันธะ มีใบหอม เช่น พิมเสน

          บุปผคันธะ มีดอกหอม เช่น พิกุล มะลิ

          ผลคันธะ มีลูกหอม เช่น พริกไทย

          คันธคันธะ มีกลิ่นหอมทุกส่วน เช่น กะเพรา

          ของหอม เครื่องบูชาที่ได้จาก สุคนธชาติ ในรูปของธูปเทียน ใช้จุดให้เกิดควันหอมกับแสงสว่าง ส่วนกระแจะจันทน์ น้ำมันหอมนั้นใช้เจิมค่ะ

          ท่านผู้อ่านคงทราบวิธีใช้ธูปเทียนกันอย่างดี ส่วนการเจิมนั้น ขออนุญาตบอกเล่าเท่าที่รู้พอสังเขปนะคะ

          การเจิมนั้นมีความหมายว่า การเสริม หรือการเพิ่ม เช่น เจิมปาก กระทงเจิมประการหนึ่ง กับอีกความหมายหนึ่ง คือ การใช้แป้งหอม แต้มเป็นจุดบนคน สัตว์ หรือสิ่งที่ต้องการให้มีความเจริญ รุ่งเรืองวัฒนา เพื่อสิริมงคลอันประเสริฐ และเพื่อเฉลิมฉลองต่างๆก็ได้ ซึ่งการเจิมนี้ไม่ใช่มีเฉพาะแต่ไทยเท่านั้น หากมีในพิธีโบราณของชาติต่างๆ เกือบทั่วโลก โดยเฉพาะอินเดียชาติแห่งเจ้าพิธีกรรม

          เครื่องเจิม หรือที่เรียกว่า แป้งหอมนั้น ได้จากการปรุงน้ำมันผสมแป้งกระแจะ มีคุณสมบัติพิเศษ ใช้ประโยชน์ได้ทั้งเป็นเวชภัณฑ์ และเครื่องสำอาง เราเรียกแป้งเจิมตามลักษณะของเครื่องผสม เช่น กระแจะจันทน์ อันหมายถึงแป้งหอมผสมน้ำมันจันทน์ แป้งหอมจึงมีกลิ่นหอม และสีสันสวยงามตามเครื่องผสมดังกล่าว

          ส่วนที่เป็นน้ำมันนั้น นิยมใช้น้ำมันจันทน์ น้ำมันขมิ้น (น้ำมันหอมผสมผงขมิ้น) น้ำมันเนย และน้ำมันผักกาด บางสำนักใช้เฉพาะน้ำมันอย่างเดียว จึงเรียกว่า เจิมน้ำมัน

          ส่วนที่เป็นแป้งกระแจะ เครื่องหอมชนิดผงสำหรับทา หรือเจิม ประกอบด้วยหญ้าฝรั่น กำยาน ชะมดเชียง ไม้จันทน์ป่นเป็นผงละเอียด และแป้งร่ำ

          เมื่อได้ครบทั้ง ๒ ส่วน ก็นำมาผสมให้เข้ากัน เก็บไว้ใช้ในพิธีตามต้องการ ที่แม่เม้าปรุงใช้อยู่เป็นประจำ ทำง่ายๆ ไม่ซับซ้อนนั้น มีแป้งร่ำ (หรือดินสอพอง) น้ำอบไทย (ได้น้ำปรุงละก็ยิ่งดีใหญ่) น้ำมันจันทน์หรือน้ำมันจันทน์กะพ้อ ตบท้ายด้วยแผ่นทองคำเปลวแท้ๆ อีกสักแผ่นสองแผ่น คนให้เท่ากัน กะให้เหลวพอติดนิ้ว เวลาจุลเจิมจะได้ติดแน่นทนทานดี ที่เหลือติดปลายนิ้วก็ถือโอกาสผัดหน้าไปด้วย หอมชื่นใจดีจริงๆ

          ท่านผู้อ่านที่สนใจ และคิดจะปรุงเครื่องเจิมไว้ใช้ในโอกาสต่างๆ ก็สามารถซื้อหามาผสมเองได้ ของทั้งหมดถ้าต้องการให้ครบสูตรตามตำรับเดิม มีขายตามร้านยาไทย-จีนโบราณทั่วๆ ไปค่ะ