ไปนมัสการพระบรมธาตุเขี้ยวแก้ว…
ต้นพระศรีมหาโพธิ์ที่ศรีลังกา (๘)
จากรูปสลักพระเจ้าปรักกมพาหุและโปตคัลวิหาร เราขึ้นรถนั่งย้อนกลับไปอีกด้านหนึ่งของนครโปโลนนรุวะ ที่เชื่อกันว่าเป็นเขตพระราชฐานที่พระเจ้านิสสังกมัลละ ผู้มีความปรีชาสามารถของลังกาอีกองค์หนึ่งสร้างไว้
เขตพระราชฐานดังกล่าวยังหลงเหลือสิ่งก่อสร้างโบราณอันยิ่งใหญ่ในอดีตให้เห็นอีกมากมายหลายอย่างเช่น...
พระราชวังที่ทรงสร้างไว้ กล่าวกันว่ามีถึงพันห้อง จนเรียกขานว่า ‘ปราสาทพันห้อง’ และรูปพระจันทร์ครึ่งซีกที่เรียกว่า ‘มูนสโตน’ ให้หันส่วนโค้งออกข้างนอก ภายในยังมีรูปโค้งวงกลมลดหลั่นกันลงไปอีกสี่ชั้น...ระหว่างวงกลมต่อวงกลม แกะเป็นรูปสัตว์หลาย ๆ ชนิด...
ในสี่วงนั้น...วงแรก แกะเป็นรูปเปลวไฟ วงที่สองเป็นรูปหงส์เรียงต่อกัน วงที่สามเป็นรูปช้างต่อกัน วงที่สี่เป็นรูปม้าเรียงต่อกัน จากนั้นจึงเป็นใจกลาง แกะเป็นรูปดอกบัวที่นูนชัดกว่าปกติ...
เชี่อกันว่า รูปต่าง ๆ ที่แสดงให้เห็นนั้นคือ ‘ปริศนาธรรม’ อย่างใดอย่างหนึ่งที่ผู้สร้างตั้งใจซ่อนไว้ให้คนรุ่นหลังใช้ปัญญาขบคิด...
และมีผู้รู้บางท่านอธิบายไว้อย่างน่าฟังว่า...
‘เปลวไฟ คือตัณหา...หงส์ หมายถึงศีล ช้าง หมายถึงพละกำลัง ม้า หมายถึง ความรวดเร็ว ส่วน ดอกบัว หมายถึง พระนิพพาน ซึ่งถือเอาใจความได้ว่า...ผู้ที่จะก้าวเข้าสู่กระแสพระนิพพานนั้นจักต้องข้ามกิเลส...ตัณหา ที่แผดเผาสัตว์โลกให้เดือดร้อนดุจเปลวไฟนั้นด้วยการทำกาย...วาจาให้สะอาดด้วยศีล...ที่น่ารักเปรียบเหมือนหงส์...แล้วปฏิบัติธรรมจนมีกำลังเป็นอินทรีพละดุจคชสาร แล้วจะได้วิ่งไปรวดเร็วเสมือนม้าเพื่อการเข้าถึงจุดมุ่งหมายสูงสุด...
คือพระนิพพานอันเป็นบรมสุขดุจดอกบัว...’
พวกเราชาวคณะใช้เวลาอยู่ที่เขตใจกลางเมืองโปโลนนรุวะประมาณชั่วโมงเศษ ๆ ทั้ง ๆ ที่ยังมีอะไรต่อมิอะไรให้ชมอีกเยอะ แต่ก็จำใจต้องขึ้นรถไปกัลวิหาร (GUL VIHARA) ต่อเพราะต้องการทำเวลา...ด้วยละเลยเวลาฉันภัตตาหารเพลของพระสงฆ์ที่ต้องกลับไปถวายกันที่โรงแรม...
พอขึ้นรถผู้เขียนรีบคว้าโปรแกรมเดินทางขึ้นมากวาดตามอง...เห็นในรายการยังมีสิ่งที่กำหนดไว้คือ...มหาศิลาจารึก เป็นศิลาแผ่นใหญ่ เรียกว่าใหญ่ที่สุดในโลกก็ว่าได้...ยังมีสัตตมหาปราสาท...กิริเจดีย์...ลังกาติเลกะ พุทธสีมาปราสาท ฯลฯ อีกหลายรายการที่พลาดไป
“วันหนึ่งจะมาใหม่...” เราบอกตัวเองอย่างนั้นด้วยความเสียดาย แต่ก็มิได้ทักท้วงอะไร เพราะรู้ว่า ‘กัลวิหาร’ ที่เรากำลังมุ่งหน้าไปชมนั้นมีความสำคัญยิ่งกว่า ถ้าพลาดโอกาสจะเสียดายไปตลอดกาล...
ใช้เวลาไม่กี่นาทีเราก็ถึง ‘กัลวิหาร’ ที่แปลตรง ๆ ว่า วิหารหิน หรือวัดหิน เดิมวัดแห่งนี้เรียกกันในหมู่ชนทั้งหลายว่า ‘อุตตราราม’ ซึ่งน่าจะหมายถึงอารามที่อยู่ทางทิศเหนือของเมืองโปโลนนรุวะนี้
วัดอุตตราราม ตั้งอยู่บนเนินเขาเตี้ย ๆ ศิลปินหรือนักศิลปะโบราณของลังกาได้ใช้เนินเขาลูกนี้แกะเป็นพระพุทธรูปขนาดใหญ่ขึ้นสี่องค์ สามองค์อยู่กลางแจ้งเป็นปางสมาธิ ประทับยืนกับปางปรินิพพาน ส่วนองค์สุดท้ายเป็นพระพุทธรูปปางสมาธิอยู่ในถ้ำ ซึ่งถ้ำนี้ก็เป็นถ้ำที่เจาะเข้าไปโดยน้ำมือของมนุษย์เช่นกัน
พระพุทธรูปหินสลักของกัลวิหารทุกองค์ที่ปรากฏ กล้ากล่าวว่าเป็นฝีมือของนักศิลปะชั้นครูที่มีความสวยงามยิ่ง โดยเฉพาะปางสมาธิองค์ใหญ่ริมหน้าผา บ่งบอกถึงพุทธศิลป์ลังกาบริสุทธิ์อย่างแท้จริง
เป็นที่น่าสังเกตอยู่เล็กน้อยก็ตรงที่ พระพุทธรูปปางประทับยืนกับปางปรินิพพานนั้นสลักขึ้นผิด ๆ กันจนชาวลังกาเคยสันนิษฐานว่า องค์ที่ประทับยืนน่าจะเป็นรูปพระอานนท์เถระ ซึ่งกำลังยืนกอดแขนร่ำไห้ในวันที่พระพุทธเจ้าเสด็จดับขันธปรินิพพาน แต่ต่อมาก็เข้าใจกันถูกต้องว่าเป็นพระพุทธรูป เพราะมีสัญลักษณ์หลาย ๆ อย่างที่บ่งบอกได้แน่ชัดว่าเป็นพระพุทธรูปจริง
ท่านเจ้าคุณสุทาวุธวิสิฐ ได้เมตตาให้ความรู้กับพวกเราเพิ่มเติมว่า พระพุทธรูปปางยืนรำพึง คือประทับกอดพระหัตถ์นั้นมีความสูงถึง ๒๓ ฟุต...สำหรับปางปรินิพพานนั้นวัดจากพระเศียรถึงปลายพระบาทได้ ๔๓ ฟุต นับว่าเป็นพระพุทธรูปปางปรินิพพานที่ใหญ่ที่สุดเท่าที่เคยพบกันมา...
ท่านเจ้าคุณยังเมตตาให้ความรู้ต่อว่า...พระพุทธรูปหินแกะทั้งหมดในกัลวิหารนี้เป็นพระที่สร้างขึ้นในสมัยพระเจ้าปรักกมพาหุทั้งสิ้น ซึ่งถือกันว่าเป็นยุคทองแห่งพุทธศิลป์ลังกาเช่นเดียวกับ...ยุคสุโขทัยที่ถือเป็นยุคทองแห่งพุทธศิลป์ของไทยเหมือนกัน...
พระสุทาวุธวิสิฐยังกล่าวต่อไปว่า...‘พระพุทธรูปหินสลักที่กัลวิหารแห่งนี้ เป็นสิ่งที่ชาวลังกาภาคภูมิใจมาก และถือเป็นภาพศิลปะโบราณที่มีชาวต่างชาติทั่วโลกรู้จักกันมากที่สุด...’
ก็น่าจะเป็นอย่างนั้นละครับ...
เพราะพวกเราทั้งหลายที่มา เห็นก็ยังไม่อาจปฏิเสธได้...
ว่า... ‘กัลวิหาร’ ของลังกานั้น ยิ่งใหญ่อลังการจริง ๆ
น่าเสียดายที่เวลาเหลือน้อย ทำให้ทุกคนรีบถ่ายรูปกันเป็นที่ระลึกก่อนต้องเดินเท้ากลับไปยังที่จอดรถที่ไกลออกไปร่วมกิโลเมตร
พูดถึงเรื่องถ่ายรูปที่ศรีลังกาที่แปลกกว่าที่อื่น คือถ้าเราเผลอหันก้นไปยังรูปเคารพ เจ้าหน้าที่เขาจะมาห้าม บางท่านอาจจะสงสัย...
“อ้าวแล้วจะถ่ายรูปเป็นที่ระลึกได้ยังไง?”
ไม่ยากครับ...เวลายืนต้องยืนตะแคง ๆ ตัวนิด ๆ อย่าถึงกับให้มันตั้งฉากกับรูปเคารพที่อยู่ด้านหลังก็เป็นอันใช้ได้แล้ว...
ช่วงที่เราเดินกลับมายังรถบัสที่จำต้องเคลื่อนไปจอดไกลจากจุดที่มาส่งเราลงกัลวิหารเป็นกิโลเมตร ชาวคณะผู้แสวงบุญได้พบกับหลวงตาชาวศรีลังการูปหนึ่งซึ่งนับว่าเป็นบุญของชาวเราและท่าน เพราะทั้งคุณน้อย มหาแหมว กับอีกหลายท่านได้ถวายปัจจัยไปหลายรูปีศรีลังกา...
เรียกว่า...งวดนี้ได้ทั้งบุญทั้งทานกับอิ่มเอมเปรมปรีดิ์ไป...
และ ‘ธรรมะ ๕ นาที’ ฉบับนี้ขออนุญาตท่านทั้งหลายเขียนสั้นกว่าปกติสักนิด เพราะทุกครั้งรูปที่ส่งไปมักจะถูกตัดทิ้งอย่างน่าเสียดาย หนนี้มีรูปเยอะอยากโชว์แยะ ๆ ก็เลยจำใจเขียนให้น้อยจะได้เหลือเนื้อที่เอาไว้ลงรูปบ้าง...
อย่างว่าแหละขอรับ...ยังไงก็ต้องเชื่อว่า ‘หนึ่งภาพบางครั้งมีค่ากว่าพันคำ’ อยู่ดีจริงไหมครับ...?
Salunya Village Soi. 2
Bangkhuntien Bangkok 10150
Tel : 08-1258-3495
Email : dhamma5mins@hotmail.com