ศีลต้องคู่กับธรรม by ธรรมะโดนใจ

ศีลต้องคู่กับธรรม

         ขอเริ่มด้วยสารประโยชน์จากข้อเขียนของสมเด็จพระญาณสังวร สมเด็จพระสังฆราช สกลมหาสังฆปริณายก ในหนังสือ ‘ความจริงที่ต้องเข้าใจ’ ที่เป็นพระนิพนธ์ทรงค่าอย่างยิ่ง ควรเผยแพร่ให้ประจักษ์ต่อสายตาชาวพุทธทั้งปวงได้มากเท่าที่จะมากได้ จะประเสริฐสุด เพราะสาระทั้งหลายในพระนิพนธ์ของสมเด็จฯ เป็นธรรมะลึกซึ้ง แต่สำนวนเรียบง่าย อ่านแล้วเข้าใจทันที สามารถนำไปใช้กับชีวิตประจำวันได้อย่างมีประโยชน์ยิ่ง ดังตัวอย่างที่ยกมาแสดง ณ ที่นี้

         ศีลต้องคู่กับธรรม...

         ควรทราบดีอีกประการว่า ธรรมที่พระพุทธเจ้าได้ทรงสั่งสอนไว้ ไม่ใช่จะทรงสั่งสอนให้ปฏิบัติข้อใดข้อหนึ่งโดยเฉพาะ การปฏิบัติธรรมของพระพุทธเจ้าจะต้องมีการปฏิบัติหลายข้อประกอบกันไป ดังจะพึงเห็นได้ว่า แม้มรรคยังมีองค์แปดประการ จะต้องมีการปฏิบัติรวมกันไปหลายประการ แม้การปฏิบัติในศีลเพียงข้อเดียวก็จะต้องปฏิบัติธรรมข้ออื่นประกอบไปด้วย คนที่ไม่มีความเข้าใจธรรมอย่างเพียงพอหรือตามสมควรดังนี้จึงได้มีการกล่าวหาต่าง ๆ เช่น กล่าวหาว่ารักษาศีลทำให้ยากจน หรือรักษาศีลทำให้เกิดความวิบัติ รักษาศีลทำให้เกิดการล้าหลังทางเศรษฐกิจต่าง ๆ ดังนี้เป็นต้น

         การกล่าวหาดังนี้ เพราะความไม่เข้าใจในวิธีปฏิบัติตามคำสั่งสอนของพระพุทธเจ้า ฉะนั้น ท่านทั้งหลายจึงควรเข้าใจว่าเมื่อเป็นผู้มี ‘ศีล’ ก็ควรจะต้องมีการปฏิบัติ ‘ธรรม’ ข้ออื่นควบคู่กันไป หรือประกอบกันไปด้วย ดังจะกล่าวเป็นลำดับ เป็นข้อสะกิดใจ

        ประการที่หนึ่ง ธรรม 5 ประการ ที่คู่กับศีลคือ ‘เมตตา’ ความปรารถนาให้เป็นสุข ‘กรุณา’ ความช่วยเหลือเกื้อกูล เมตตากรุณานี้เป็นธรรมที่ควรอบรมให้มีขึ้นในจิตใจคู่ไปกับศีลข้อ 1 คือเว้นการปาณาติบาต การฆ่าสัตว์ตัดชีวิต เพราะเมื่อได้อบรมให้มีเมตตากรุณาในจิตใจ เมตตากรุณานี้เอง จะเป็นเครื่องเกื้อกูลให้การปฏิบัติในศีลเป็นไปได้ดี เป็นไปโดยอัตโนมัติ

        ที่ว่าเป็นไปโดยอัตโนมัตินั้นคือ เมื่อมีเมตตากรุณาในสัตว์ บุคคลผู้ใดก็ย่อมไม่ประพฤติเบียดเบียนสัตว์ บุคคลนั้นก็เหมือนอย่างมารดา บิดา มีความเมตตากรุณาต่อบุตร ธิดาไม่มีความคิดเบียนบุตรธิดา ดังนี้ เรียกว่าศีลบังเกิดขึ้นโดยอัตโนมัติ คือ โดยอานุภาพของเมตตา-กรุณาที่เป็นธรรมนั่นเอง เพราะฉะนั้น เมตตากรุณา จึงเป็นธรรมที่ควรอบรมให้มีขึ้นคู่กันไปกับศีลข้อ 1

        สัมมาอาชีวะ เลี้ยงชีวิตชอบเป็น ธรรมที่ควรปฏิบัติควบคู่ไปกับศีลข้อ 2 คือ เว้นจากการลักทรัพย์ สัมมาอาชีวะเป็นข้อสำคัญ เพราะว่าเราต้องกิน ต้องใช้อยู่เสมอมิได้ขาด จะได้ของกินมาอย่างไรก็ต้องมีอาชีวะ คือ การอาชีพ ถ้าหากว่าไม่มีการอาชีพให้ได้มา ก็จะต้องมีผู้ให้ ถ้าไม่ให้ก็อาจจะต้องขโมยเขากิน เพราะไม่มีจะกิน ฉะนั้นจะต้องมีอาชีพเพื่อให้ได้เงินของกิจมาเลี้ยงครอบครัว และก็พึงเป็นสัมมาอาชีวะ คือเว้นจากการเลี้ยงชีวิตในทางผิด ประกอบการเลี้ยงชีวิตในทางที่ชอบ

        นี่เป็นธรรมคู่กับศีลข้อที่ 2

          ความสันโดษ ยินดี พอใจอยู่ด้วยคู่ครองของตน เป็นธรรมที่ควรปฏิบัติคู่ไปกับศีลข้อ 3 คือความงดเว้นประพฤติผิดในกาม เพราะว่าชีวิตฆราวาสนั้น เป็นชีวิตที่เรียกว่าต้องบริโภคกาม คือสิ่งที่น่าใคร่ น่าปรารถนา น่าพอใจทั้งหลาย โดยเฉพาะต้องมีการเป็นสามีภรรยาสำหรับจะสืบตระกูลต่อไป แต่ก็ให้มีความยินดีพอใจในคู่ครองของตน และเมื่อเป็นเช่นนี้ ธรรมข้อนี้จะป้องกันไม่ให้ล่วงศีลข้อที่ 3 เป็นไปโดยอัตโนมัติ

          สัจจะ คือความจริง คือการรักษาสัจจะ รวมทั้งความซื่อตรง ความภักดี ไม่ทรยศ ความกตัญญูกตเวที เป็นต้น เป็นธรรมที่ควรอบรมให้มีขึ้นกับศีลข้อ 4 คือ เว้นจากการพูดเท็จ เว้นจากการหลอกลวง เมื่อมีธรรมข้อนี้อยู่ในใจทำให้ปฏิบัติศีลข้อ 4 เป็นไปด้วยดีจนถึงเป็นไปโดยอัตโนมัติ

           ความไม่ประมาท คือความมีสติที่รอบคอบ เป็นธรรมที่ควรอบรมให้มีขึ้นในใจคู่กับศีลข้อที่ 5 คือเว้นจากการดื่มน้ำเมา หรือสุราเมรัย อันเป็นฐานแห่งความไม่ประมาท เมื่อจิตใจยินดีอยู่ในความไม่ประมาท รักษาความไม่ประมาทเหมือนอย่างทรัพย์สินอันประเสริฐ ก็ย่อมเหมือนทำอย่างการปฏิบัติศีลข้อ 5 เป็นไปด้วยดีจนถึงเป็นโดยอัตโนมัติดังกล่าว

           เพราะฉะนั้น...ธรรมทั้ง 5 ประการนี้ จึงเป็นกัลยาธรรม คือธรรมที่งดงามอันควรปฏิบัติคู่ไปกับศีล 5 เมื่อมีศีลมีธรรมเหล่านี้ ก็ย่อมจะเป็นผู้มีความประพฤติดีด้วย เป็นผู้ไม่ขาดตกบกพร่องด้วยปัจจัย ด้วยโภคะ อันเป็นเครื่องอาศัยของชีวิตด้วย ศีลกับธรรมจึงเป็นเครื่องช่วยกันส่งเสริมบุคคลให้มีความสุขความเจริญก้าวหน้าอยู่...

           เป็นไงครับ พระนิพนธ์เพียงส่วนน้อยบางบรรทัดของสมเด็จพระสังฆราชในหนังสือ ‘ความจริงที่ต้องเข้าใจ’ คงให้สารประโยชน์ต่อท่านผู้อ่านพอควร และถือโอกาสอำละนะครับ...สวัสดีครับ!