ชักเปี๊ยะ by การเกด

ชักเปี๊ยะ

          คำในภาษา เกิดได้หลายวิธี เช่นเลียนเสียงเด็กทารก ก็ได้คำว่า หม่ำ, อ้อแอ้ มาใช้ หรือจะเลียนเสียงสัตว์ เหตุการณ์ทางธรรมชาติจะได้คำว่า กบ, ตุ๊กแก, อีกา, ฝนตกซู่, ลมพัดดังหวือ ๆ เป็นต้น

          มีคำอยู่คำหนึ่งซึ่งเกิดจากการเสียดสีกันของวัตถุ เป็นคำเก่า ไม่มีที่ใช้แล้วในปัจจุบัน หากแต่ที่มาของคำนี้ น่าสนใจสำหรับเด็ก ๆ สมควรรู้ไว้

          ในสมัยรัชกาลที่ 5 เมื่อถึงวันปีใหม่แบบเก่า (เดือน 5 ขึ้น 1 ค่ำ) พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้เชิญพระบรมวงศานุวงศ์ เข้าไปเสวยพระกระยาหารเวลาเย็นในพระบรมมหาราชวัง บางทีก็นัดให้แต่งพระองค์ในแบบต่าง ๆ บางปีแต่งเป็นปกติ เสวยแล้วก็มีการเล่นกีฬา หรือไม่ก็ทอดพระเนตรเล่นกลบ้าง เล่นละครพูดบ้าง
         
          ในการเลี้ยงพระบรมวงศานุวงศ์นั้น มีธรรมเนียมเกิดขึ้นอย่างหนึ่ง คือจะมีห่อของพระราชทานแจกด้วย เรียกห่อของนี้ว่า “ชักเปี๊ยะ” ในห่อของจะมีโคลงแต่งเป็นเนื้อความชวนขันบรรจุไว้อีกด้วย เช่นแต่งว่า

                          งามยศงามศักดิ์พร้อม         งามสม
                  เป็นที่นิยมชม                         ทั่วหน้า
                  ถ้อยคำก็คายคม                       เปรื่องปราชญ์
                  กินก็เก่งกาจกล้า                      ไม่รู้กี่ชาม

          ใจความ ทรงเย้าผู้ได้รับของพระราชทานว่า อะไร ๆ ก็ดีหมด แม้กระทั่งพฤติกรรมการบริโภค เก่งถึงขนาดรับประทานได้หลาย ๆ ชาม

          ทำไมจึงเรียกห่อของว่า ชักเปี๊ยะ?
          ชักเปี๊ยะ เป็นห่อกลม ๆ ยาว ๆ ห่อด้วยกระดาษแก้วทึบคล้ายกระจกเป็นสีต่าง ๆ หัวท้ายห่อ จักกระดาษเป็นฝอย แล้วรัดหัวรัดท้าย ตรงกลางห่อทำเป็นรอยต่อสำหรับดึง หรือชัก มีหมายเลขสลากซ่อนใส่ไว้ด้วย ภายในกล่องมีวัตถุเคมีแบบระเบิดอย่างอ่อนเหมือนแก๊บปืนเด็กเล่น เมื่อชักลิ้นเลื่อนออกมา ก็จะเสียดสีกันเกิดเสียงดัง เปี๊ยะ! เป็นเหตุให้เรียกห่อของขวัญนี้ว่า ชักเปี๊ยะ คือชักออกมาดังเปี๊ยะนั่นเอง

ที่มา :
1. หลักภาษาไทย – กำชัย ทองหล่อ
2. ร้อยแปดเรื่องไทย – ส.พลายน้อย